Üzümsü Meyve Türlerinde Üretimi Kısıtlayan Temel Faktörler
Özet
Üzümsü meyveler, yüksek besin değerleri, zengin biyoaktif bileşen içeriği ve artan tüketici talebi nedeniyle dünya genelinde üretimi hızla yaygınlaşan önemli meyve grupları arasında yer almaktadır. Bununla birlikte, bu türlerin sürdürülebilir üretimi; toprak ve besin maddesi yönetimi, iklim değişikliği, su stresi, biyotik etmenler ve üretim sistemlerine ilişkin çeşitli kısıtlayıcı faktörlerden önemli ölçüde etkilenmektedir. Bu bölümde, üzümsü meyve üretimini sınırlandıran temel faktörler güncel bilimsel literatür ışığında değerlendirilmiştir. Toprak pH'sı, organik madde düzeyi ve makro-mikro besin elementi dengesizliklerinin bitki gelişimi, verim ve meyve kalitesi üzerindeki etkileri ele alınmış; özellikle asidik toprak koşullarına duyarlı türlerde uygun besin yönetiminin önemi vurgulanmıştır. Ayrıca, artan sıcaklıklar, kuraklık ve değişen yağış rejimlerinin fotosentez, su kullanımı ve meyve gelişimi üzerindeki olumsuz etkileri incelenmiş, iklim değişikliğine uyum stratejileri değerlendirilmiştir. Hastalıklar, zararlılar, yüksek işçilik maliyetleri, organik üretim kısıtları ve üretim yönetimine ilişkin sorunlar da üretim sürdürülebilirliği açısından ele alınmıştır. Sonuç olarak, üzümsü meyve yetiştiriciliğinde sürdürülebilir üretimin sağlanabilmesi için toprak, su, iklim ve biyotik faktörleri birlikte ele alan bütüncül yönetim yaklaşımlarının, dayanıklı çeşit geliştirme çalışmalarının ve hassas tarım uygulamalarının yaygınlaştırılmasının büyük önem taşıdığı vurgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Üzümsü meyveler, sürdürülebilir üretim, iklim değişikliği, toprak ve besin yönetimi, biyotik stres faktörleri
Konu Alanı: Tarım Bilimleri -> Tarım (diğer) -> Bahçe Bitkileri Bilimi
Ağaoğlu, Y. S. & Gerçekcioğlu, R. (2013). Üzümsü Meyveler. Tomurcukbağ Ltd. Şti. Eğitim Yayınları 1, Ankara, 654s.
Attar, Ş. H., Ayvaz Sonmez, D., Akbari, A., Ergün, D., Bilgin, Ö. F., Yeşil, B., Bozkurt, M. O., Daşgan, H. Y., İkiz, B., Kafkas, S., Mezzetti, B., & Kafkas, N. E. (2025). Screening of strawberry (Fragaria × ananassa Duch.) cultivars for drought tolerance based on physiological and biochemical responses under PEG-induced stress. Frontiers in Plant Science, 16, 1655320. https://doi.org/10.3389/fpls.2025.1655320
Balasooriya, B.L.H.N., Dassanayake, K. and Ajlouni, S. (2020). High temperature effects on strawberry fruit quality and antioxidant contents. Acta Hortic. 1278, 225-234 https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2020.1278.33
Bergh, O. (1990). Effect of temperature during the first 42 days following full bloom on apple fruit growth and size at harvest. South African Journal of Plant and Soil, 7(1), 11–18. https://doi.org/10.1080/02571862.1990.10634530
Čabilovski, R., Manojlović, M. S., Popović, B. M., Radojčin, M. T., Magazin, N., Petković, K., Kovačević, D., & Lakićević, M. D. (2023). Vermicompost and Vermicompost Leachate Application in Strawberry Production: Impact on Yield and Fruit Quality. Horticulturae, 9(3), 337. https://doi.org/10.3390/horticulturae9030337
Crandall, P.C. (Ed.). (1995). Bramble Production (1st ed.). CRC Press. https://doi.org/10.1201/9780429259166
Cheon, M.G., Lee, S.H., Park, K.M., Choi, S.T., Hwang, Y.H., and Chang, Y.H. (2021). Soil Chemical Properties and Bush Growth of Two Blueberry Cultivars as Affected by Soil Media Mixed with Peatmoss and Cocopeat. Korean Journal of Soil Science and Fertilizer, 54(3), 331-337. doi:10.7745/KJSSF.2021.54.3.331
El-Salhy, A., Al-Wasfy, M., Salem, E., & Abdalla, O. (2022). Effect of berry thinning and Sitofex on fruiting of superior seedless grapevines. SVU-International Journal of Agricultural Sciences, 4(4), 168-174. doi: 10.21608/svuijas.2022.184160.1261.
Fang, Y., Nunez, G. H., Silva, M. N. d., Phillips, D. A., & Munoz, P. R. (2020). A Review for Southern Highbush Blueberry Alternative Production Systems. Agronomy, 10(10), 1531. https://doi.org/10.3390/agronomy10101531
Frercks, B., Gelvonauskienė, D., Juškytė, Ana D., Sikorskaitė-Gudžiūnienė, S., Mažeikienė, I., Bendokas, V., & Graham, J. (2022). Development of Biotic Stress Tolerant Berries. In: Kole, C. (eds) Genomic Designing for Biotic Stress Resistant Fruit Crops. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-91802-6_9
Hartman, K., Alahakoon, D., & Fennell, A. (2023). Impact of Water and Nutrient Supplementation on Yield of Prairie Plantings of Juneberry Amelanchier alnifolia Nutt., Cultivar and Windbreak Plantings. Horticulturae, 9(6), 653. https://doi.org/10.3390/horticulturae9060653
Hosainpour, A., Kheiralipour, K., Nadimi, M., & Paliwal, J. (2022). Quality Assessment of Dried White Mulberry (Morus alba L.) Using Machine Vision. Horticulturae, 8(11), 1011. https://doi.org/10.3390/horticulturae8111011
Huang, Z., & Li, M., (2026). Factors Affecting Bioactive Compound Accumulation in Blueberry Fruit. Biological Evidence, 16 (4), 291-303. https://doi.org/10.5376/be.2026.16.0022
Jia, N., Yin, Y., Li, M., Han, B., Sun, Y., Liu, C., Tian, K., Liu, S., Wang, Y., & Guo, Z. (2023). Berry Thinning Affects the Fruit Quality Composition of Two Table Grape Cultivars under Linkage Greenhouse Conditions. HortScience, 58(1), 134–140. https://doi.org/10.21273/HORTSCI16952-22
Kakade, . P. B., Somkuwar, R. G., Nale, R. D., Dhemre, J. K., & Ausari, P. K. (2025). Influence of berry thinning on yield, quality and biochemical changes in Crimson Seedless grapes. Journal of Eco-Friendly Agriculture, 20(1), 109-114. https://doi.org/10.48165/jefa.2024.20.1.17
Kazemi, H. and Roosta, H. (2025). Global Challenges in Blueberry Cultivation: Emphasis on Mineral Nutrition and Substrate Management—A review. Greenhouse Plant Production Journal, 2(2), 21-45. doi: 10.61882/gppj.2.2.21
Lentz, E. (2025). *Nutrient management for fruit production and beyond: Deficiencies, excesses, and current technologies* (Publication EXT174). UConn Extension. https://extension.uconn.edu/publication/nutrient-management-fruit-production/ doi.org/10.61899/ucext.v2.174.2025
Lussier, I., Boulanger-Lapointe, N., Boudreau, S., and Lévesque, E. (2025). Impact of erect shrubs on the cover and fruit productivity of berry species in subarctic Canada. Botany. 103: 1-9. https://doi.org/10.1139/cjb-2024-0076
Marcellini, M., Raffaelli, D., Mazzoni, L., Pergolotti, V., Balducci, F., Armas Diaz, Y., Mezzetti, B., & Capocasa, F. (2023). Effects of Different Irrigation Rates on Remontant Strawberry Cultivars Grown in Soil. Horticulturae, 9(9), 1026. https://doi.org/10.3390/horticulturae9091026
Mbarushimana, J. C., Bosch, D. J., & Samtani, J. B. (2022). An Economic Comparison of High Tunnel and Open-Field Strawberry Production in Southeastern Virginia. Horticulturae, 8(12), 1139. https://doi.org/10.3390/horticulturae8121139
Menzel, C. M. (2019). Temperature Has a Greater Effect on Fruit Growth than Defoliation or Fruit Thinning in Strawberries in the Subtropics. Agriculture, 9(6), 127. https://doi.org/10.3390/agriculture9060127
Mucioki, M., Mucioki, M. (2024). Climate and land-use change impacts on cultural use berries: Considerations for mitigative stewardship. Plants, People, Planet, 6(4), 791–802. https://doi.org/10.1002/ppp3.10500.
Neilsen, D., & Neilsen, G. (2006). Improving nutrient availability in the soil in irrigated production systems [fruit crops]. Italus Hortus (Italy), 13(3).
Pahadi, P., Chen, Y.Y., Annis, S., Calderwood, L., Drummond, F., Wason, J., & Zhang, Y.J. (2025). Warming enhances productivity despite exacerbated water and nutrient deficits in wild blueberry, a traditionally managed temperate crop. Agricultural and Forest Meteorology, 375, 110820. https://doi.org/10.1016/j.agrformet.2025.110820
Patel, H., Taghavi, T., & Samtani, J. B. (2023). Fruit Quality of Several Strawberry Cultivars during the Harvest Season under High Tunnel and Open Field Environments. Horticulturae, 9(10), 1084. https://doi.org/10.3390/horticulturae9101084
Rivero, R., Remberg, S. F., Heide, O. M., & Sønsteby, A. (2022). Effect of Temperature and Photoperiod Preconditioning on Flowering and Yield Performance of Three Everbearing Strawberry Cultivars. Horticulturae, 8(6), 504. https://doi.org/10.3390/horticulturae8060504
Ru, S., Sanz-Saez, A., Leisner, C.P., Rehman, T., and Busby, S. (2024) Review on blueberry drought tolerance from the perspective of cultivar improvement. Front. Plant Sci. 15:1352768. doi: 10.3389/fpls.2024.1352768.
Rugienius, R., Vinskienė, J., Andriūnaitė, E., Morkūnaitė-Haimi, Š., Juhani-Haimi, P., Graham, J. (2022). Genomic Design of Abiotic Stress-Resistant Berries. In: Kole, C. (eds) Genomic Designing for Abiotic Stress Resistant Fruit Crops. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-09875-8_7
Sasnauskas, A., Rugienius, R., Mazeikiene, I., Bendokas, V. and Stanys, V. (2019). Small fruit breeding tendencies in Lithuania: a review. Acta Hortic. 1265, 225-232. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2019.1265.32
Soura., H.B., Gnancadja, L., Koita, K. and Savadogo A. (2024). Constraints on Strawberry (Fragaria vesca) Production in Burkina Faso and Benin: A Review Agricultural Reviews. doi: 10.18805/ag.RF-292.
Spinardi, A., & Bassi, D. (2012). Olive Fertility as Affected by Cross-Pollination and Boron. The Scientific World Journal, (1), 375631. https://doi.org/10.1100/2012/375631
Wu, L., Qin, M., Muneer, M. A., Bao, J., Chen, X., Yang, Y., Huang, J., Zhang, S., Su, D., & Yan, X. (2024). Soil pH and organic matter: Key edaphic factors in sustaining optimum yield and quality of pomelo fruit. Scientia Horticulturae, 337, 113524. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2024.113524
Zhang, L., Ferguson, L., & Whiting, M.D. (2018). Temperature effects on pistil viability and fruit set in sweet cherry. Scientia Horticulturae, 241, 8-17. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2018.06.039
Zydlik, Z., Zydlik, P., Kafkas, N. E., Yesil, B., & Cieśliński, S. (2022). Foliar Application of Some Macronutrients and Micronutrients Improves Yield and Fruit Quality of Highbush Blueberry (Vaccinium corymbosum L.). Horticulturae, 8(7), 664. https://doi.org/10.3390/horticulturae8070664
GEÇER, M. K. & GÜLSOY, E. (2026). Üzümsü Meyve Türlerinde Üretimi Kısıtlayan Temel Faktörler. In KARADAĞ, A. A. & DEMİROĞLU, D. (Eds.), TÜRKİYE TARIMININ 21. YÜZYIL YOLCULUĞU Cilt 1: Sürdürülebilir Üretim, Biyoteknoloji ve Bitki Sağlığı Türkiye’s Agricultural Journey in the 21st Century Volume 1: Sustainable Production, Biotechnology, and Plant Health (pp. -). Vizetek Yayıncılık. https://doi.org/10.54637/vizetek.9786253824334
| Kitap: |
| Yayınevi:
Vizetek Yayıncılık |