Türkiye'de Tarımsal Üretimin Planlanması
Özet
Kırsal kalkınma amacında tarımsal arz güvenliğinin korunması ve tarım kesiminin güçlenmesi, devletler için stratejik önem arz etmektedir. Tarım arazilerinin korunması, kullanılması ve verimliliğinin artırılması tarımsal üretimin geliştirilmesinde öncelikli stratejiler arasında yer almalıdır. Günümüzde, başta iklim değişikliği, ülkenin gıda güvencesi ile tekstil, sağlık vb. alanlardaki diğer ihtiyaçları gözetilerek devletlerin tarımsal üretimi yönlendirmeleri söz konusudur. Dünyada tarım ürünlerinin üretim aşamalarında tohum seçimi, toprağın hazırlanması, ilaçlamanın yapılma usulleri, gübreleme, sulama ve ekim alanlarına müdahale edilmesi şeklinde yaptırımlar olabilmektedir. Türkiye’de tarımsal üretim planlamasına ilişkin 2023 yılında gerçekleştirilen yasal düzenlemeler, tarımsal üretimin arz ve talep dengesi, gıda güvencesi, doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilirlik çerçevesinde daha planlı bir yapıya kavuşturulmasını amaçlamaktadır. Bununla birlikte, tarımsal üretim planlamasının yalnızca hukuki düzenlemeler ve üretilecek ürünlerin belirlenmesi açısından değil; üretici gelirleri, kırsal kalkınma, tarım arazilerinin korunması, su kaynaklarının etkin kullanımı ve tarım ürünleri arz güvenliği ile birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye’de tarımsal üretim planlamasını gerekli kılan ekonomik, sosyal, çevresel ve yapısal koşulları ortaya koymak, tarımsal üretim planlamasının hukuki çerçevesini değerlendirmek ve mevcut planlama yaklaşımının tarımsal arz güvenliği, kırsal kalkınma ve üretimin sürdürülebilirliğine sağlayabileceği katkıyı incelemektir. Bu çalışma, Türkiye’de tarımsal üretim planlamasını yalnızca hukuki veya belirli ürünler üzerinden yapılan teknik bir planlama yaklaşımıyla sınırlı tutmayarak, Cumhuriyet döneminden günümüze tarımsal üretim politikalarının gelişimi, tarımsal arz güvenliğini tehdit eden yapısal sorunlar, kırsal kalkınma, üretici ve tüketici boyutu ile güncel hukuki ve kurumsal düzenlemeleri birlikte değerlendirmektedir. Ayrıca çalışma, tarımsal üretim planlamasının gerekliliğini ortaya koymakla birlikte, uygulamanın üretici gelirleri, bölgesel üretim koşulları ve değişen piyasa koşulları dikkate alınarak yürütülmesinin önemini de tartışmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Tarımsal Üretim Planlaması, Kırsal Kalkınma, Tarım Ürünleri Arz Güvenliği, Tarım Politikası
Konu Alanı: Tarım Bilimleri -> Tarım (diğer) -> Tarım Ekonomisi
ABGS (2020). Avrupa Birliğinin Tarihçesi ve Diğer Bilgiler. T.C. Avrupa Birliği Başkanlığı Avrupa Birliği Genel Sekreterliği. Erişim adresi: http:// www.abgs.gov.tr /index. php?p=3. Ankara. Erişim: Kasım, 2021.
Bakırcı, M. (2007). Türkiye’de Kırsal Kalkınma Kavramlar- Politikalar- Uygulamalar. 1. Basım. Şubat.
Çimen, A. O., & Gülçubuk, B. (2024). Tarımsal üretim planlaması ve Türkiye’deki hukuki boyutu. Tarım Ekonomisi Dergisi, 30(1), 61-68. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1435383
Dıraor, B. M. (2008). Katılım Öncesi AB Fonları ve Kırsal Kalkınma. Fırsatlar, Sorunlar ve Türkiye İçin Öneriler. DPT Uzmanlık Tezleri. Yayın No:2764. Ankara.
Doğan, H. H. (2019). Türkiye’de kalkınma planlarının kırsal yerleşme düzenine yaklaşımları. Türkiye’de Kalkınma Planlarının Kırsal Yerleşme Düzenine Yaklaşımları Kırsal Kalkınma ve Kooperatifçilik. Ankara Üniversitesi Yayınları No: 658; A.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları No: 621; A.Ü. Ernst Reuter İskan ve Şehircilik Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayınları No: 24. ISMN: 978-605-136-401-8. Ankara.
DPT (1994). Kırsal Sanayi Özel İhtisas Komisyonu Raporu. DPT Yayını. Ankara.
Durnöz, E., & Süne, S. (1985). Kırsal Alanda Orman Bakanlığı Politikaları ve Uygulamaları. Türkiye’de Küreselleşme Süreci ve Kırsal Alan Sorunları Kollokyumu. Mimar Sinan Üniversitesi Yayını. İstanbul.
Eraktan, G., & Yıldırak, N. (1989). Türkiye’de Kırsal Kalkınma Stratejileri ve Politikaları. Friedrich Ebert Vakfı Yayınları. Ss 6-83. Ankara.
Eşiyok, B.A. (2017), 1980’ler sonrası: tarımda sancılı dönüşüm, İktisat ve Toplum, Sayı 82, ss. 22-26.
Gaytancıoğlu, O. (2009). Türkiye’de ve Dünyada Tarımsal Destekleme Politikası. İstanbul Ticaret Odası Yayınları. Sektörel Yayınlar. Yayın No: 2009-14. S 88-89.
Geray, C. (1966). Şehirsel toplum kalkınması ve ulusal kalkınma. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi. C:XXI. No:3 Ankara.
Geray, C. (1974). Planlı Dönemde Köye Yönelik Çalışmalar. TODAİE Yayınları No:139. S.1-13. Ankara.
Geray, C. 2011. Dünden Bugüne Kırsal Gelişme Politikaları. Phoenix Yayınevi. No:257. Ankara.
Gösterici, H., & Ormanoğlu, B. (2007). Avrupa Birliği IPA Mali Sistemi 2007-2013 Dönemi Uygulaması. Bütçe Dünyası. Cilt 2. Sayı 25. Bahar 2007. İstanbul.
Gülçubuk, B. (1997). Kırsal kalkınma çalışmalarında Türkiye Kalkınma Vakfı'nın yeri (Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Ekonomisi Anabilimdalı. Ankara, Türkiye.
High Level Panel of Experts on Food Security and Nutrition (HLPE). (2014). Food losses and waste in the context of sustainable food systems. A report by the High Level Panel of Experts on Food Security and Nutrition of the Committee on World Food Security. Rome.
İKV (2020). AB İlerleme Raporları. İktisadi Kalkınma Vakfı. Erişim adresi: https://www.ikv.org.tr/ikv.asp?id=1125 Erişim tarihi: Ağustos, 2020.
İnan, İ. H. (2006). Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği. Hasad Yayıncılık. İstanbul.
İnan, O. (2023). Gıda arz güvenliği: (kavramlar - gerçekler - tehditler - hedefler). Aylık yazısı dizisi, Mayıs 2023. Avrasya Tarım Ekonomistleri Derneği (ATED).
İnan, O. (2025). Mülkiyet kaynaklı sebeplerle etkili kullanılamayan arazilerin tarım ürünleri arz güvenliği açısından değerlendirilmesi. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi (TÜTAD), Cilt:12, 110-118. https://doi.org/10.19159/tutad.1598762
Kaya, M., & Kalaycı, İ. (2021). Türkiye’de tarihsel süreçte tarım politikası ve planlama deneyimi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 23-34. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.837519
Kendirli, B. (2016). Kırsal yerleşmeler. Tarımsal Yapılar ve Sulama Dersi Notları. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü. Ankara, 2016.
Resmi Gazete (2006). Tarım Kanunu (Kanun Numarası: 5488, Kabul Tarihi: 18/4/2006) Resmî Gazete: Tarih: 25/4/2006, Sayı: 26149. Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5488&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 Erişim tarihi: 23.03.2026.
Resmi Gazete (2023a). 7442 Sayılı Orman Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. Resmi Gazete: Sayı: 32154, 5 Nisan 2023 Çarşamba. Kanun No. 7442. Kabul Tarihi: 23/3/2023. Erişim adresi:https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/04/20230405-1.htm Erişim tarihi: 23.03.2026.
Resmi Gazete (2023b). Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete. Sayı: 32309, 14 Eylül 2023 Perşembe. Erişim adresi: https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/09/20230914-2.htm Erişim tarihi: 23.03.2026.
Şahin, V., & Şahin, S. (2022). Kırsal yerleşmelerin dönüşümü: Gümüşhane’nin Kale Bucağı örneği. Kesit Akademi Dergisi, 8 (30), 635-649.
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (2021). Sürdürülebilir Gıda Sistemleri Ülke Raporu Türkiye – 2021. Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Tarım ve Orman Bakanlığı. Ankara.
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (2026). Tarımsal Üretim Planlaması. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Eğitim ve Yayın Dairesi Başkanlığı. Şubat 2026. Ankara.
Tunçdilek, N. (1986). Türkiye’de Yerleşmenin Evrimi. İstanbul Üniversitesi Yayını. İstanbul.
Yıldırım, A.E. (2026). Bitkisel üretim planlamasında yeni kararlar (11 Ağustos 2026). Tarımdünyası.net Erişim adresi: https://www.tarimdunyasi.net/bitkisel-uretim-planlamasinda-yeni-kararlar/ Erişim tarihi: 11.08.2026.
Yomralıoğlu, T. (2021). Arazi yönetimi. Ders Notları. İTÜ Geomatik Mühendisliği. V.2021-10. Erişim adresi: https://www.tahsinhoca.net/ . Erişim tarihi: 07.10.2022.
İnan, O. & Konyalı, S. (2026). Türkiye'de Tarımsal Üretimin Planlanması. In KARADAĞ, A. A. & DEMİROĞLU, D. (Eds.), TÜRKİYE TARIMININ 21. YÜZYIL YOLCULUĞU Cilt 1: Sürdürülebilir Üretim, Biyoteknoloji ve Bitki Sağlığı Türkiye’s Agricultural Journey in the 21st Century Volume 1: Sustainable Production, Biotechnology, and Plant Health (pp. -). Vizetek Yayıncılık. https://doi.org/10.54637/vizetek.9786253824334
| Kitap: |
| Yayınevi:
Vizetek Yayıncılık |