Türkiye’De Tarımsal Kalkınma Kooperatiflerinin Ölçek Sorunu ve Bir Model Önerisi
Özet
Bu bölüm, Türkiye’de tarımsal kalkınma kooperatiflerinin karşı karşıya bulunduğu ölçek sorununu bu teorik ve kurumsal çerçeve içerisinde incelemektedir. Öncelikle kooperatiflerde ölçek kavramı ve ölçek ekonomilerinin ekonomik temelleri ele alınmakta; ardından Türkiye’de tarımsal kalkınma kooperatiflerinin mevcut yapısı ve ölçek sorununun temel nedenleri değerlendirilmektedir. Sonrasında, farklı ölçek büyütme ve kooperatifler arası işbirliği biçimleri karşılaştırılmakta ve Türkiye’nin tarımsal yapısı ile kurumsal koşulları dikkate alınarak alternatif bir model önerilmektedir. Bölümün temel savı, Türkiye’de tarımsal kalkınma kooperatiflerinin ölçek sorununa ilişkin çözümün yalnızca kooperatiflerin büyütülmesinde değil, birim kooperatiflerin ekonomik faaliyetlerini daha geniş bir örgütsel ve ekonomik koordinasyon çerçevesinde birleştirecek mekanizmaların geliştirilmesinde aranması gerektiğidir. Böylesi bir yaklaşım, kooperatifleri yalnızca üreticilerin örgütlenme biçimi olarak değil, küçük üreticilerin piyasa gücünü, verimliliklerini ve tarımsal değer zincirlerinden elde ettikleri ekonomik payı artırabilecek birer kalkınma kurumları olarak yapılanmasını mümkün kılmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri, Ölçek Ekonomileri, Tarım
Konu Alanı: Tarım Bilimleri -> Tarım (diğer) -> Tarım Ekonomisi
Agreste. (2025). Les coopératives agricoles génèrent plus du quart du chiffre d’affaires du secteur agroalimentaire. Ministère de l’Agriculture et de la Souveraineté alimentaire, Service de la statistique et de la prospective.
Alho, E. (2015). Farmers’ self-reported value of cooperative membership: Evidence from heterogeneous business and organization structures. Agricultural and Food Economics, 3(1), 23. https://doi.org/10.1186/s40100-015-0033-8
Coase, R. H. (1937). The nature of the firm. Economica, 4(16), 386–405. https://doi.org/10.1111/j.1468-0335.1937.tb00002.x
Cooperativas Agro-alimentarias de España. (2025). Observatorio del Cooperativismo Agroalimentario Español (OSCAE): Informe 2024. Cooperativas Agro-alimentarias de España.
Copa-Cogeca. (2024). Agricultural cooperatives in Europe: Membership and economic indicators. Committee of Professional Agricultural Organisations–General Confederation of Agricultural Cooperatives in the European Union.
DGRV. (2025). Geschäftsbericht 2025. Deutscher Genossenschafts- und Raiffeisenverband e.V.
Fałkowski, J., & Ciaian, P. (2016). Factors supporting the development of producer organizations and their impacts in the light of ongoing changes in food supply chains: A literature review. European Commission, Joint Research Centre. EUR 27929 EN. https://doi.org/10.2791/21346
FAO. (2017). The state of food and agriculture 2017: Leveraging food systems for inclusive rural transformation. Food and Agriculture Organization of the United Nations.
Gereffi, G., Humphrey, J., & Sturgeon, T. (2005). The governance of global value chains. Review of International Political Economy, 12(1), 78–104. https://doi.org/10.1080/09692290500049805
Meadows, D. H. (2008). Thinking in systems: A primer. Chelsea Green Publishing.
OECD. (2021). Concentration in the food supply chain. OECD Publishing.
Olson, M. (1965). The logic of collective action: Public goods and the theory of groups. Harvard University Press.
Ostrom, E. (2000). Collective action and the evolution of social norms. Journal of Economic Perspectives, 14(3), 137–158. https://doi.org/10.1257/jep.14.3.137
Pokharel, K. P., & Featherstone, A. M. (2019). Estimating multiproduct and product-specific scale economies for agricultural cooperatives. Agricultural Economics, 50(3), 279–289. https://doi.org/10.1111/agec.12483
Raworth, K. (2017). Doughnut economics: Seven ways to think like a 21st-century economist. Chelsea Green Publishing.
Schroeder, T. C. (1992). Economies of scale and scope for agricultural supply and marketing cooperatives. Review of Agricultural Economics, 14(1), 93–103. https://doi.org/10.2307/1349610
Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Tarım ve Orman İstatistikleri: 2024 yılı tarımsal amaçlı kooperatifler istatistikleri. Tarım ve Orman Bakanlığı.
Valentinov, V. (2007). “Why are cooperatives important in agriculture? An organizational economics perspective”. Journal of Institutional Economics, 3(1), 55–69. https://doi.org/10.1017/S1744137406000555
Williamson, O. E. (1981). The economics of organization: The Transaction Cost Approach. American Journal of Sociology, 87(3), 548–577. https://doi.org/10.1086/227496
World Bank. (2007). World Development Report 2008: Agriculture for Development.
Yalçın, A. Z. (2026). Türkiye’De Tarımsal Kalkınma Kooperatiflerinin Ölçek Sorunu ve Bir Model Önerisi. In GÜLÇUBUK, B. (Ed.), Tarım-Gıda ve Kırsal Yaşamın Yarını (pp. -). Vizetek Yayıncılık. https://doi.org/10.54637/vizetek.9786253824266
| Kitap: |
| Yayınevi:
Vizetek Yayıncılık |