Türkiye’de Sağlık Coğrafyası Araştırmalarının Mekânsal ve Zamansal Analizi ve Web Tabanlı Harita Uygulaması

Bu çalışmada, 2000–2025 yılları arasında Türkiye ile ilgili yapılan sağlık coğrafyası araştırmalarının tematik, zamansal, mekânsal ve kurumsal gelişimi incelenmiştir. Araştırmanın veri seti, Google Akademik, YÖK Ulusal Tez Merkezi, Web of Science ve Scopus olmak üzere 4 veri tabanından elde edilen 51 akademik çalışmadan oluşmaktadır. Çalışmada, spesifik araştırma sahası bulunan 28 yayının mekânsal dağılışı Kernel Yoğunluk Analizi kullanılarak haritalandırılmıştır. Kelime bulutu, Trend Topic, ortak yazarlık ve yazar-kurum ağ analizleri Google Colab üzerinden yapılmıştır. Elde edilen veriler ayrıca açık erişimli Web-CBS platformu ArcGIS Experience Builder'a aktarılmış ve çalışmaların mekânsal olarak incelenebildiği bir web haritası hazırlanmıştır. Yayınların %66,7’sinin 2016 yılından sonra yayımlandığı, %45,1’inin ise 2020–2025 döneminde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu dönemdeki artışta COVID-19 pandemisinin de etkili olduğu söylenebilir. Trend Topic analizine göre sağlık coğrafyası çalışmalarının tematik gelişimi dört dönemde ele alınabilir: (1) 2000–2012 Klasik Çevre-Sağlık İlişkisi (Tıbbi Coğrafya), (2) 2013–2017 Ulusal Planlama ve CBS’nin Görünürlüğü, (3) 2018–2020 Mekânsal Analiz Olgunlaşması ve (4) 2021–2025 COVID-19 salgını sonrası ve Uzaktan Algılama. Mekânsal analizler, araştırmaların Türkiye genelinde dengeli bir dağılım göstermediğini ortaya koymaktadır. Çalışmaların Marmara, Ege ve Batı Karadeniz’de daha fazla yoğunlaştığı; Doğu/Güneydoğu Anadolu, İç Anadolu ve mikro ölçekli araştırma sahalarında ise daha az sayıda çalışmanın bulunduğu görülmektedir. Ortak yazarlık ağı da alandaki çalışmaların sınırlı sayıdaki araştırmacı ve kurum çevresinde şekillendiğine işaret etmektedir. Belge başına düşen 1,58 yazar sayısı da bu durumu desteklemektedir. Türkiye’de sağlık coğrafyası literatürü son yıllarda yayın sayısı açısından belirgin bir artış göstermiş ve CBS ile uzaktan algılama gibi yöntemlerin kullanımı yaygınlaşmıştır. Bununla birlikte, sağlığın sosyo-mekânsal belirleyicileri, nitel ve eleştirel yaklaşımlar (exposome, ruh sağlığı, mekânsal ve çevresel adalet, göç/afet-sağlık) ile veri erişimi gibi konuların literatürde henüz yeterince yer bulmadığı görülmektedir. Bu durum, Türkiye’de sağlık coğrafyasının tıbbi coğrafya ağırlıklı yaklaşımdan daha geniş kapsamlı sağlık coğrafyası çalışmalarına doğru geçişinin henüz erken aşamalarında olduğunu göstermektedir. Türkiye’de sağlık verilerine erişim konusunda yaşanan sorunların azaltılması ve veri adaletinin sağlanması, sağlık coğrafyası alanındaki araştırmaların kapsamının genişlemesine ve uluslararası ölçekte daha fazla çalışma üretilmesine katkı sağlayabilir.