TARİH ÖĞRETMEN ADAYLARININ TARİH ÖĞRETMENİ ÖZEL ALAN YETERLİĞİ HAKKINDAKİ DÜŞÜNCELERİ
Özet
Sürekli değişen ve gelişen dünyada öğretmenlerin sahip olması gereken bilgi, beceri ve yeterliklerin niteliği de değişmekte; bu durum öğretmen yeterliklerinin belirlenmesi, geliştirilmesi ve güncellenmesini önemli bir araştırma alanı hâline getirmektedir. Bu araştırmanın amacı, tarih öğretmen adaylarının tarih öğretmeni özel alan yeterliği kavramına ilişkin görüşlerini ortaya koymak ve söz konusu yeterlikleri nasıl algıladıklarını belirlemektir. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı ve durum araştırması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, Aksaray Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih bölümünde öğrenim gören 33 tarih öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Ortaya çıkan sonuçlara bakıldığında; öğretmen adaylarının mesleki yeterliği bilgi ve beceri temelli, tarih öğretmeni özel alan yeterliğini ise alan bilgisi, pedagojik bilgi ve tarihsel düşünme becerilerini içeren çok boyutlu bir yapı olarak algıladıklarını göstermektedir. Katılımcıların kendilerini tarih öğretmeni özel alan yeterliği bağlamında kısmen yeterli olarak tanımladığı görülmüştür. Katılımcılar güçlü yönleri olarak alan bilgisi ve iletişim becerilerini; gelişime açık yönleri olarak ise öğretmenlik deneyimi, sınıf yönetimi, kaynak kullanımı ve güncel tarih yaklaşımlarını takip etmeyi belirtmiştir. Son olarak lisans eğitiminin alan bilgisi ve tarih metodolojisi açısından önemli katkı sağladığı, ancak uygulama, materyal geliştirme ve öğrenci merkezli öğretim açısından eksiklikler taşıdığı belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Tarih eğitimi, Tarih öğretmeni özel alan yeterlikleri, tarih öğretmen adayları, öğretmen yeterlikleri, tarih öğretmeni eğitimi.
Konu Alanı: Sosyal Bilimler -> Eğitim -> Tarih Eğitimi
Akay, B. ve Çetin, M. (2022). Öğretmenlik mesleğinde güncel sorunlar. Ekrem Levent İlhan (Ed.). Farklı boyutlarıyla öğretmenlik içinde (ss. 281-311). Ankara: Nobel.
Akhan, O. (2021). Tarih öğretmenlerinin mesleki gelişimlerini sağlamaya yönelik görüşleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 10(1), 384-398. https://izlik.org/JA67BN98KA
Aktekin, S. (2010). Hayat boyu öğrenme ve sürekli mesleki gelişim. Mustafa Safran (Ed.) Tarih nasıl öğretilir? Tarih öğretmenleri için özel öğretim yöntemleri içinde (ss. 377-384). İstanbul: Yeni İnsan.
Al-Attabi, A. A. A. (2019). Teaching competencies required for teachers of history in the preparatory stage. Journal Of Educational and Psychological Researches, 16(61), 524-559. https://jperc.uobaghdad.edu.iq/index.php/jperc/article/view/64/17/51
Ali, M. F. B., Ahmad, A. R. & Seman, A. A. (2017). Teachers’ competencies in teaching and learning history. Open Journal of Social Sciences, 5, 220-228. https://doi.org/10.4236/jss.2017.58018
Antonova А.V. (2021). On the issue the formation and development of professional competencies of a student - a future history teacher. Bulletin of Nizhnevartovsk State University, (1), 5-12. https://doi.org/10.36906/2311-4444/21-1/01
Atakişi, İ. ve Vurgun, A. (2025). Geçmişin gözünden tarih eğitimi: Emekli tarih öğretmenlerinin tarih eğitimi hakkındaki görüşleri. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 62(62), 19-43. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1612174
Atanur-Baskan, G. (2001). Öğretmenlik mesleği ve öğretmen yetiştirmede yeniden yapılanma. Ankara: Denge Matbaacılık.
Avcı-Akçalı, A. (2016). Tarih öğretmen adaylarının mesleki yeterlik algıları: Karşılaştırmalı bir araştırma. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(4), 240-249.
Binbaşıoğlu, C. (1994). Genel öğretim bilgisi. Ankara: Kadıoğlu Matbaası.
Bozkurt, N. (2015). Tarih öğretmeni adaylarının özel alan yeterlik algılarının değerlendirilmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 65-86. https://izlik.org/JA88NS65SG
Candeğer, Ü. (2013). Üniversitelerin tarih öğretmenliği bölümlerinin internet sayfalarında bulunan ders programları ile tarih öğretmeni özel alan yeterliklerinin karşılaştırılması. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(ÖYGE Özel Sayısı), 334-351. https://doi.org/10.12780/UUSBD190
Candeğer, Ü. (2015). Tarih öğretmeni özel alan yeterliklerinin hazırlanması. Türk Tarih Eğitimi Dergisi, 4(1), 177-194. https://doi.org/10.17497/tuhed.185615
Celep, C. (2005). Meslek olarak öğretmenlik. Cevat Celep (Ed.). Meslek olarak öğretmenlik içinde (ss. 23-49). Ankara: Anı.
Creswell, J. W. ve Plano-Clark, V. L. (2015). Karma yöntem araştırmaları tasarımı ve yürütülmesi. Yüksel Dede ve Selçuk Beşir Demir (Çev. Ed.). Ankara: Anı.
Çorapcı, S. (2025). Lisans ve formasyon tarih öğretmen adaylarının mesleki yeterliklerinin karşılaştırılması. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aksaray.
Çulha, B. (2010). İyi bir tarih öğretmeninin nitelikleri (Öğretmen tipolojisi). Mustafa Safran (Ed.) Tarih nasıl öğretilir? Tarih öğretmenleri için özel öğretim yöntemleri içinde (ss. 367-372). İstanbul: Yeni İnsan.
Darling-Hammond, L. (2000). Teacher quality and student achievement. Education Policy Analysis Archives, 8, 1. https://doi.org/10.14507/epaa.v8n1.2000
Daşdemir, İ. ve Tekin, S. (2023). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının tarih alan yeterlilikleri. Turan-Sam Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi, 15(58), 170–176. http://dx.doi.org/10.15189/1308-804 1
Dawson, C. (2015). Araştırma yöntemlerine giriş. Asım Arı (Çev. Ed.). Konya: Eğitim.
Demircioğlu, E. ve Kekeç, M. (2020). Tarih pedagoji programı öğrencilerinin ideal tarih öğretmeniyle ilgili görüşleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(72), 599-609. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.10985
Demircioğlu, İ. H. (2010). Tarih öğretiminde öğrenci merkezli yaklaşımlar. Ankara: Anı.
Dilek, D. (2007). Tarih derslerinde öğrenme ve düşünce gelişimi. Ankara: Nobel.
Eminoğlu-Küçüktepe, S. ve Ekinci, A. G. (2022). Tarih öğretmeni adaylarının lisans eğitimlerinde aldıkları alan bilgisi derslerine ilişkin görüşleri. International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS), 13(48), 610-624. http://dx.doi.org/10.35826/ijoess.3145
Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2014). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Felsefe-yöntem-analiz. Ankara: Seçkin.
Güven, A. ve Kaya, R. (2015). Pre-service history teachers’ perceptions of their teaching professional competencies (an example from Erzurum). Route Educational and Social Science Journal, 2(4), 423-445. http://dx.doi.org/10.17121/ressjournal.428
Güven, İ., Bıkmaz, F., Demirhan-İşcan, C. & Keleşoğlu, S. (2014). Tarih öğretimi kuram ve uygulama. Ankara: Pegem.
Hussein, M. A. A., Al Hamad, M. T. K., & Jabir, M. S. A. (2025). Future thinking and its relationship to professional competence and cultural awareness among male and female history teachers at the preparatory stage. Environment and Social Psychology, 10(8), 4028. https://doi.org/10.59429/esp.v10i8.4028
Karabağ, Ş. G. (2010). Tarih öğretmenlerinin mesleki becerilerini şekillendiren unsurlar. Mustafa Safran (Ed.) Tarih nasıl öğretilir? Tarih öğretmenleri için özel öğretim yöntemleri içinde (ss. 373-376). İstanbul: Yeni İnsan.
Karataş, K. (2020). Öğretmenlik mesleğine kuramsal bir bakış. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(17), 39-56. https://izlik.org/JA69GD85NB
Karataş, K., Ardıç, T. ve Oral, B. (2017). Öğretmenlik mesleğinin yeterlikleri ve geleceği: Metaforik bir analiz. Turkish Studies, 12(33), 291-312. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.
Kaya, R. (2015). Tarih öğretiminin amaçları. Muammer Demirel (Ed.). Tarih öğretim yöntemleri içinde (ss.37-54). Ankara: Pegem.
Kayış, C. (2024). Öğretmen yeterlikleri bağlamında tarih öğretmen adaylarının görüşleri. IX. Uluslararası Tarih Eğitimi Sempozyumu Tam Metin Bildiriler Kitabı, Sakarya.
Korkmaz, İ. ve Serin, M. K. (2018). Bir meslek olarak öğretmenlik. Mustafa Ergün vd. (Ed.). Öğretmenliğin meslekî değerleri ve etik içinde (ss. 115-130). Ankara: Anı.
Köse, E. (2013). Bilimsel araştırma modelleri. Remzi Y. Kıncal (Ed.). Bilimsel araştırma yöntemleri (ss. 99-123). Ankara: Nobel.
Kuş, E. (2012). Nicel-nitel araştırma teknikleri. Ankara: Anı.
Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2006). Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri. Ankara: Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Müdürlüğü.
Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2017). Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri. Ankara: Öğretmen Yetiştirme ve Eğitimi Genel Müdürlüğü.
Moreira, A. I., Alves, L. A., & Duarte, P. (2022). Teaching (History) in the 21st Century: New competencies with identical contents. Estudos Ibero-Americanos, 48(1), e42928. http://dx.doi.org/10.15448/1980-864X.2022.1.42928
Nessipbayeva, O. (2012). The competencies of the modern teacher. Paper presented at the Annual Meeting of the Bulgarian Comparative Education Society (pp. 148-154). https://eric.ed.gov/?id=ED567059
Nokes, J. D. (2010). Preparing novice history teachers to meet students’ literacy needs. Reading Psychology, 31(6), 493–523. https://doi.org/10.1080/02702710903054923
Okumuş, O. (2026). Tarih öğretmenlerinin sosyal medya temelli mesleki gelişim deneyimlerinin incelenmesi. Turkish History Education Journal, 1, ss. 101-119. https://doi.org/10.17497/tuhed.1866090
Özçelik, İ. (1996). Tarih öğretiminde yöntem ve teknikler. Gazi Kitapevi.
Paykoç, F. (1991). Tarih öğretimi. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Sönmez, V. ve Alacapınar, F. G. (2013). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Anı.
Şimşek, Ü. (1985). Araştırma teknikleri. İstanbul: Yeni Asya.
Teddlie, C. ve Tashakkori, A. (2015). Karma yöntem araştırmalarının temelleri. Yüksel Dede ve Selçuk Beşir Demir (Çev. Ed.). Ankara: Anı.
Tingil, B. A., Mutlu, G. ve Pekkarakaş, E. (2023). 21. yüzyıl öğretmenlerinin bilgi ve yeterlik alanlarının belirlenmesi: Bir delphi çalışması. International Journal of Social Science Research, 12(2), 146-171. https://izlik.org/JA66CM59XM
Türk Eğitim Derneği [TED]. (2009). Öğretmen yeterlikleri. Ankara: TED Yayınları.
van Boxtel, C., van Drie, J., Stoel, G. (2020). Improving teachers’ proficiency in teaching historical thinking. Berg, C.W., Christou, T.M. (eds). The Palgrave handbook of history and social studies education (pp. 97-117). Palgrave Macmillan, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-37210-1_5
van Hover, S. D., & Yeager, E. A. (2004). Challenges facing beginning history teachers: An exploratory study. International Journal of Social Education, 19(1), 8-21. https://eric.ed.gov/?id=EJ718724
Yachina, N. P., & Khuziakhmetov, A. (2018). Digital competence development of pre-service history teachers. European Proceedings of Social and Behavioural Sciences, 4th International Forum on Teacher Education (pp. 239-245). https://dx.doi.org/10.15405/epsbs.2018.09.28
Yaşar, H. Y. (2024). Tarih Öğretmeni özel alan yeterlikleri alan eğitiminin geliştirilmesine yönelik aksiyon araştırması. Yayınlanmamış doktora tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Yenen, E. T. (2022). Öğretmenlerin mesleki yeterliklerini etkileyen faktörler. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(1), 27-45. https://doi.org/10.33206/mjss.767720
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. İstanbul: Seçkin.
Yıldırım, T. ve Yazıcı, F. (2017a). Tarih alan yeterlik algısı ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Turkish Studies, 12(17), 589-604. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.11836
Yıldırım, T. ve Yazıcı, F. (2017b). Preservice history teachers’ perceptions of subject matter competency. Journal of Education and Training Studies, 5(10), 113-122. https://doi.org/10.11114/jets.v5i10.2602
OKUMUŞ, O. (2026). TARİH ÖĞRETMEN ADAYLARININ TARİH ÖĞRETMENİ ÖZEL ALAN YETERLİĞİ HAKKINDAKİ DÜŞÜNCELERİ. In ÇİFÇİ, M. (Ed.), Eğitim Bilimleri: Kuramdan Uygulamaya Araştırmadan Geleceğe (pp. -). Vizetek Yayıncılık. https://doi.org/10.54637/vizetek.9786253824310
| Kitap: |
| Yayınevi:
Vizetek Yayıncılık |