POLİFENOLLERİN BİYOYARARLANIMI: METABOLİK SÜREÇLER, BİYOLOJİK ETKİNLİK VE OLASI RİSKLER
Özet
Polifenoller, bitkisel kaynaklı gıdalarda yaygın olarak bulunan ve güçlü biyolojik aktivitelere sahip doğal biyoaktif bileşiklerdir. Flavonoidler, fenolik asitler, stilbenler, lignanlar ve tanenler başlıca polifenol sınıflarını oluşturmaktadır. Antioksidan, antiinflamatuvar, kardiyoprotektif, nöroprotektif ve antikanser etkileri nedeniyle polifenoller, kronik hastalıkların önlenmesi ve yönetiminde önemli bir potansiyele sahiptir. Bununla birlikte, sağlık üzerindeki etkileri yalnızca besinlerdeki miktarlarına değil, aynı zamanda biyoerişilebilirlik ve biyoyararlanımlarına da bağlıdır. Polifenollerin sindirim, emilim, metabolizma ve atılım süreçleri; kimyasal yapı, gıda matriksi, bağırsak mikrobiyotası, işleme yöntemleri ve bireysel farklılıklar gibi çok sayıda faktörden etkilenmektedir. Özellikle bağırsak mikrobiyotası, polifenollerin biyolojik olarak aktif metabolitlere dönüşümünde kritik rol oynamakta ve bu dönüşüm biyoyararlanım üzerinde belirleyici olmaktadır. Ayrıca gıda işleme yöntemleri, fermantasyon, çimlendirme, kapsülleme teknolojileri ve probiyotik ya da enzimatik uygulamalar gibi yaklaşımlar polifenollerin biyoyararlanımını artırma potansiyeline sahiptir. Bu bölümde polifenollerin sınıflandırılması, başlıca diyet kaynakları, sindirim ve emilim mekanizmaları, bağırsak mikrobiyotası ile etkileşimleri, biyoyararlanımı etkileyen faktörler ve biyoyararlanımın artırılmasına yönelik güncel yaklaşımlar ele alınmıştır. Böylece polifenollerin sağlık üzerindeki etkilerinin daha iyi anlaşılmasına ve fonksiyonel gıda geliştirme çalışmalarına katkı sağlanması amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Bağırsak mikrobiyotası, biyoerişilebilirlik, biyoyararlanım, fonksiyonel gıdalar, gıda matriksi, polifenoller
Konu Alanı: Biyoloji -> Biyoloji (diğer) -> Beslenme
Arfaoui, L. (2021). Dietary plant polyphenols: Effects of food processing on their content and bioavailability. Molecules, 26(10), 2959. https://doi.org/10.3390/MOLECULES26102959
Badjona, A., Bradshaw, R., Millman, C., Howarth, M., & Dubey, B. (2023). Faba bean processing: Thermal and non-thermal processing on chemical, antinutritional factors, and pharmacological properties. Molecules, 28(14), 5431. https://doi.org/10.3390/MOLECULES28145431
Chen, S., Wang, X., Cheng, Y., Gao, H., & Chen, X. (2023). A review of classification, biosynthesis, biological activities and potential applications of flavonoids. Molecules, 28(13), 4982. https://doi.org/10.3390/MOLECULES28134982
Ciupei, D., Colişar, A., Leopold, L., Stănilă, A., & Diaconeasa, Z. M. (2024). Polyphenols: From classification to therapeutic potential and bioavailability. Foods, 13(24), 4131. https://doi.org/10.3390/FOODS13244131
Do Nascimento, R. P., Dos Santos, B. L., Amparo, J. A. O., Soares, J. R. P., da Silva, K. C., Santana, M. R., Almeida, Á. M. A. N., da Silva, V. D. A., Costa, M. de F. D., Ulrich, H., Moura-Neto, V., Lopes, G. P. de F., & Costa, S. L. (2022). Neuroimmunomodulatory properties of flavonoids and derivates: A potential action as adjuvants for the treatment of glioblastoma. Pharmaceutics, 14(1), 116. https://doi.org/10.3390/PHARMACEUTICS14010116
Esatbeyoglu, T., Capanoglu, E., & Günal-Köroğlu, D. (2025). Effect of germination on the phenolic compounds: Content, bioavailability, food applications, and health benefits. Journal of Food Measurement and Characterization, 19(11), 8144-8164. https://doi.org/10.1007/S11694-025-03392-6
Favari, C., Rinaldi de Alvarenga, J. F., Sánchez-Martínez, L., Tosi, N., Mignogna, C., Cremonini, E., Manach, C., Bresciani, L., Del Rio, D., & Mena, P. (2024). Factors driving the inter-individual variability in the metabolism and bioavailability of (poly)phenolic metabolites: A systematic review of human studies. Redox Biology, 71, 103095. https://doi.org/10.1016/J.REDOX.2024.103095
Kumar, A., Saranyadevi, S., Thirumalaisamy, S. K., Dapana Durage, T. T., Jaiswal, S. G., Kavitake, D., & Wei, S. (2025). Phenolic acids in fermented foods: Microbial biotransformation, antioxidant mechanisms, and functional health implications. Frontiers in Molecular Biosciences, 12, 1678673. https://doi.org/10.3389/FMOLB.2025.1678673
Mahdi, L., Graziani, A., Baffy, G., Mitten, E. K., Portincasa, P., & Khalil, M. (2025). Unlocking polyphenol efficacy: The role of gut microbiota in modulating bioavailability and health effects. Nutrients, 17(17), 2793. https://doi.org/10.3390/NU17172793
Michalak-Tomczyk, M., Rymuszka, A., Kukula-Koch, W., Szwajgier, D., Baranowska-Wójcik, E., Jachuła, J., Welman-Styk, A., & Kędzierska, K. (2024). Studies on the effects of fermentation on the phenolic profile and biological activity of three cultivars of kale. Molecules, 29(8), 1727. https://doi.org/10.3390/MOLECULES29081727
Mishra, A. K., Singh, R., Rawat, H., Kumar, V., Jagtap, C., & Jain, A. (2024). The influence of food matrix on the stability and bioavailability of phytochemicals: A comprehensive review. Food and Humanity, 2, 100202. https://doi.org/10.1016/J.FOOHUM.2023.12.010
Morand, C., De Roos, B., Garcia-Conesa, M. T., Gibney, E. R., Landberg, R., Manach, C., Milenkovic, D., Rodriguez-Mateos, A., Van De Wiele, T., & Tomas-Barberan, F. (2020). Why interindividual variation in response to consumption of plant food bioactives matters for future personalised nutrition. Proceedings of the Nutrition Society, 79(2), 225-235. https://doi.org/10.1017/S0029665120000014
Neveu, V., Perez-Jiménez, J., Vos, F., Crespy, V., du Chaffaut, L., Mennen, L., Knox, C., Eisner, R., Cruz, J., Wishart, D., & Scalbert, A. (2010). Phenol-Explorer: An online comprehensive database on polyphenol contents in foods. Database: The Journal of Biological Databases and Curation, 2010, bap024. https://doi.org/10.1093/DATABASE/BAP024
Obayomi, O. V., Edo, G. I., Dada, A. O., & Dokouhaki, M. (2026). Advanced encapsulation technologies for functional foods: Enhancing stability, bioavailability, and controlled release of nutraceuticals and bioactives. Applied Food Research, 6(1), 101622. https://doi.org/10.1016/J.AFRES.2025.101622
Öztürk, M., & Yılmaz, H. Ö. (2024). Diyet polifenollerinin bağırsak mikrobiyotası üzerindeki etkisi. Beslenme ve Diyet Dergisi, 52(1), 87-98. https://doi.org/10.33076/2024.BDD.1827
Panche, A. N., Diwan, A. D., & Chandra, S. R. (2016). Flavonoids: An overview. Journal of Nutritional Science, 5, e47. https://doi.org/10.1017/JNS.2016.41
Polia, F., Pastor-Belda, M., Martínez-Blázquez, A., Horcajada, M. N., Tomás-Barberán, F. A., & García-Villalba, R. (2022). Technological and biotechnological processes to enhance the bioavailability of dietary (poly)phenols in humans. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 70(7), 2092-2107. https://doi.org/10.1021/ACS.JAFC.1C07198
Pop, O. L., Suharoschi, R., Socaci, S. A., Berger Ceresino, E., Weber, A., Gruber-Traub, C., Vodnar, D. C., Fărcaș, A. C., & Johansson, E. (2023). Polyphenols—Ensured accessibility from food to the human metabolism by chemical and biotechnological treatments. Antioxidants, 12(4), 865. https://doi.org/10.3390/ANTIOX12040865
Rein, M. J., Renouf, M., Cruz-Hernandez, C., Actis-Goretta, L., Thakkar, S. K., & da Silva Pinto, M. (2013). Bioavailability of bioactive food compounds: A challenging journey to bioefficacy. British Journal of Clinical Pharmacology, 75(3), 588-602. https://doi.org/10.1111/J.1365-2125.2012.04425.X
Rudrapal, M., Rakshit, G., Singh, R. P., Garse, S., Khan, J., & Chakraborty, S. (2024). Dietary polyphenols: Review on chemistry/sources, bioavailability/metabolism, antioxidant effects, and their role in disease management. Antioxidants, 13(4), 429. https://doi.org/10.3390/ANTIOX13040429
Saad, A. M., Mohammed, D. M., Alkafaas, S. S., Ghosh, S., Negm, S. H., Salem, H. M., Fahmy, M. A., Semary, H. E., Ibrahim, E. H., AbuQamar, S. F., El-Tarabily, K. A., & El-Saadony, M. T. (2025). Dietary polyphenols and human health: Sources, biological activities, nutritional and immunological aspects, and bioavailability – A comprehensive review. Frontiers in Immunology, 16, 1653378. https://doi.org/10.3389/FIMMU.2025.1653378
Sejbuk, M., Mirończuk-Chodakowska, I., Karav, S., & Witkowska, A. M. (2024). Dietary polyphenols, food processing and gut microbiome: Recent findings on bioavailability, bioactivity, and gut microbiome interplay. Antioxidants, 13(10), 1220. https://doi.org/10.3390/ANTIOX13101220
Stachelska, M. A., Karpiński, P., & Kruszewski, B. (2025). A comprehensive review of biological properties of flavonoids and their role in the prevention of metabolic, cancer and neurodegenerative diseases. Applied Sciences, 15(19), 10840. https://doi.org/10.3390/APP151910840
Williamson, G. (2025). Bioavailability of food polyphenols: Current state of knowledge. Annual Review of Food Science and Technology, 16(1), 315-332. https://doi.org/10.1146/ANNUREV-FOOD-060721-023817