ORGANİZASYON, TRİYAJ VE HASTA YÖNETİMİ
Özet
Jinekolojik ve obstetrik aciller; hastaların hızlı değerlendirilmesi, öncelikli olanların belirlenmesi ve ekip koordinasyonu ile yönetilmesi gereken özel klinik durumlardır. Bu hastalarda değerlendirmenin gecikmesi ve sağlık hizmeti kaynaklarının etkin kullanılamaması; maternal morbidite, perinatal olumsuz sonuçlar ve ilişkili olabilir. Bu nedenle acil bakım süreçlerinin yalnızca bireysel klinik deneyime değil, standardize edilmiş organizasyon modellerine, sistematik triyaj yaklaşımlarına ve kanıta dayalı hasta yönetimi ilkelerine dayanması gerekmektedir.(1,2)
Obstetrik aciller, anne ve fetüsün birlikte değerlendirildiği, klinik kararların çoğunlukla kısıtlı zamanda alındığı durumlardır. Gebelik sürecinde meydana gelen fizyolojik değişiklikler, maternal durumun değerlendirilmesini farklılaştırırken; annede meydana gelen klinik bozulma aynı zamanda fetal iyilik hâlini de etkileyebilmektedir. Bu nedenle obstetrik acil yönetiminde temel yaklaşım, maternal stabilizasyon ile fetal değerlendirmenin eş zamanlı yürütülmesi ve uygun bakım basamağının belirlenmesidir.(1,3)
Jinekolojik aciller ise gebelik dışı dönemde ortaya çıkan ve geniş bir klinik yelpazeyi kapsayan durumlardır. Akut pelvik ağrı, anormal uterin kanama, adneksiyal patolojiler, enfeksiyonlar ve cerrahi komplikasyonlar gibi tablolar ile karşımıza çıkabilir. Hayatı tehdit eden durumların erken dönemde fark edilmesi ve uygun yönetim kararlarının alınması gerekmektedir. Bu süreçte ilk değerlendirme, risk sınıflaması, gerekli konsültasyonların zamanında yapılması ve hastanın güvenli şekilde sonuçlandırılması temel yönetim basamaklarını oluşturur.(4)
Günümüzde jinekolojik ve obstetrik acil bakım anlayışı; yalnızca hastalığın tanı ve tedavisine odaklanan yaklaşımdan ziyade ; hasta güvenliği, ekip çalışması ve süreç yönetimini önemseyen daha kapsamlı bir modele dönüşmüştür. Bu yaklaşım içerisinde organizasyon; uygun fiziksel altyapının oluşturulmasını, görev tanımlarının belirlenmesini ve sağlık personelleri arasındaki iletişim süreçlerinin düzenlenmesini kapsarken, triyaj hastaların klinik önceliklerinin belirlenmesini sağlar. Hastanın yönetimi acile ilk başvurudan başlayarak taburculuk veya ileri merkeze transfer sürecine kadar tüm bakım basamaklarının koordinasyonunu içerir.(1,5)
Obstetrik ve jinekolojik acillerde standardize edilmiş bakım süreçlerinin uygulanması, gecikmelerin azaltılması ve ekip performansının iyileştirilmesi açısından önem taşımaktadır. Özellikle postpartum hemoraji, hipertansif gebelik hastalıkları, maternal sepsis ve kritik obstetrik durumlarda önceden belirlenmiş yönetim protokolleri ve multidisipliner ekip yaklaşımı, hasta sonuçlarını iyileştiren temel unsurlar arasında yer almaktadır .(2)
Bu bölümün amacı; jinekolojik ve obstetrik acillerde organizasyonel yapılanma, triyaj sistemleri ve hasta yönetimi süreçlerini güncel kanıtlar doğrultusunda ele almak, acil bakım hizmetlerinin daha güvenli, etkin ve standart bir şekilde yürütülmesine yönelik temel prensipleri ortaya koymaktır.
Anahtar Kelimeler: Jinekoloji, obstetri, acil, triyaj
Konu Alanı: Tıp -> Tıp (diğer) -> Kadın Hastalıkları ve Doğum
1. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2016). Committee Opinion No. 667: Hospital-based triage of obstetric patients. Obstetrics & Gynecology, 128(1), e16–e19. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000001524
2. World Health Organization, United Nations Children's Fund, United Nations Population Fund, World Bank Group, & United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. (2025). Trends in maternal mortality 2000 to 2023: Estimates by WHO, UNICEF, UNFPA, World Bank Group and UNDESA/Population Division. Geneva: World Health Organization.
3. Cunningham, F. G., Leveno, K. J., Dashe, J. S., Hoffman, B. L., Spong, C. Y., & Casey, B. M. (2022). Williams obstetrics (26th ed.). McGraw Hill Professional.
4. Berek, J. S., & Berek, D. L. (2019). Berek & Novak's gynecology (16th ed.). Wolters Kluwer.
5. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. (2020). Improving patient safety and clinical governance in emergency gynaecology and obstetrics (Clinical Governance Advice No. 7). RCOG Press.
6. American Association of Birth Centers, Association of Women's Health, Obstetric and Neonatal Nurses, & American College of Obstetricians and Gynecologists. (2019). Obstetric Care Consensus #9: Levels of maternal care (Replaces Obstetric Care Consensus Number 2, February 2015). American Journal of Obstetrics and Gynecology, 221(6), B19–B30. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2019.05.046
7. Council on Patient Safety in Women's Health Care, & Alliance for Innovation on Maternal Health (AIM). (2020). Maternal early warning systems and obstetric safety bundles: A multidisciplinary approach to maternal safety. American College of Obstetricians and Gynecologists.
8. Angelini, D., & Howard, E. (2014). Obstetric triage: A systematic review of the past fifteen years: 1998-2013. MCN: The American Journal of Maternal/Child Nursing, 39(5), 284–299. https://doi.org/10.1097/NMC.0000000000000069
9. Jeejeebhoy, F. M., Zelop, C. M., Lipman, S., et al. (2015). Cardiac arrest in pregnancy: A scientific statement from the American Heart Association. Circulation, 132(18), 1747–1773. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000000300
10. World Health Organization. (2016). Standards for improving quality of maternal and newborn care in health facilities. World Health Organization.
11. van Tetering, A. A. C., Ntuyo, P., Martens, R. P. J., et al. (2023). Simulation-based training in emergency obstetric care in Sub-Saharan and Central Africa: A scoping review. Annals of Global Health, 89(1), 62. https://doi.org/10.5334/aogh.3891
12. World Health Organization. (2021). WHO simulation-based training modules for obstetric and neonatal emergencies. World Health Organization.
13. Satin, A. J. (2018). Simulation in obstetrics. Obstetrics & Gynecology, 132(1), 199–209. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000002682
14. Draycott, T., Sibanda, T., Owen, L., Akande, V., Winter, C., Reading, S., & Whitelaw, A. (2006). Does training in obstetric emergencies improve neonatal outcome?. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology, 113(2), 177–182. https://doi.org/10.1111/j.1471-0528.2006.00800.x
15. Eppich, W., & Cheng, A. (2015). Promoting Excellence and Reflective Learning in Simulation (PEARLS): Development and rationale for a blended approach to health care simulation debriefing. Simulation in Healthcare, 10(2), 106–115. https://doi.org/10.1097/SIH.0000000000000072
16. Ruhl, C., Scheich, B., Onokpise, B., & Bingham, D. (2015). Content validity testing of the Maternal Fetal Triage Index. Journal of Obstetric, Gynecologic, & Neonatal Nursing, 44(6), 701–709. https://doi.org/10.1111/1552-6909.12763
17. Iserson, K. V., & Moskop, J. C. (2007). Triage in medicine, part I: Concept, history, and types. Annals of Emergency Medicine, 49(3), 275–281. https://doi.org/10.1016/j.annemergmed.2006.05.019
18. Gratton, R. J., Bazaracai, N., Cameron, I., et al. (2016). Acuity assessment in obstetrical triage. Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada, 38(2), 125–133. https://doi.org/10.1016/j.jogc.2015.12.010
19. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. (2020). Maternal collapse in pregnancy and the puerperium (Green-top Guideline No. 56). RCOG Press.
20. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2020). Gestational hypertension and preeclampsia: ACOG Practice Bulletin, Number 222. Obstetrics & Gynecology, 135(6), e237–e260. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000003891
21. Committee on Practice Bulletins—Obstetrics. (2017). Practice Bulletin No. 183: Postpartum hemorrhage. Obstetrics & Gynecology, 130(4), e168–e186. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000002351
22. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2021). Prediction and prevention of spontaneous preterm birth: ACOG Practice Bulletin, Number 234. Obstetrics & Gynecology, 138(2), e65–e90. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000004479
23. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2020). Prelabor rupture of membranes: ACOG Practice Bulletin, Number 217. Obstetrics & Gynecology, 135(3), e80–e97. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000003700
24. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. (2011). Reduced fetal movements (Green-top Guideline No. 57). RCOG Press.
25. Jain, V., Chari, R., Maslovitz, S., et al. (2015). Guidelines for the management of a pregnant trauma patient. Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada, 37(6), 553–574. https://doi.org/10.1016/s1701-2163(15)30232-2
26. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. (2016). Sepsis in pregnancy (Green-top Guideline No. 64a withdrawn; referenced to NICE Guideline NG51: Sepsis: Recognition, diagnosis and early management). National Institute for Health and Care Excellence. https://www.nice.org.uk/guidelines/ng51
27. Society for Maternal-Fetal Medicine, Plante, L. A., Pacheco, L. D., & Louis, J. M. (2019). SMFM Consult Series #47: Sepsis during pregnancy and the puerperium. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 220(4), B2–B10. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2019.01.216
28. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. (2012). Acute pelvic pain in women (Green-top Guideline No. 43). RCOG Press.
29. American College of Obstetricians and Gynecologists' Committee on Practice Bulletins—Gynecology. (2018). ACOG Practice Bulletin No. 193: Tubal ectopic pregnancy. Obstetrics & Gynecology, 131(3), e91–e103. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000002560
30. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2013). ACOG Committee Opinion No. 557: Management of acute abnormal uterine bleeding in nonpregnant reproductive-aged women. Obstetrics & Gynecology, 121(4), 891–896. https://doi.org/10.1097/01.AOG.0000428646.67925.9a
31. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2019). Adnexal torsion in adolescents: ACOG Committee Opinion No. 783. Obstetrics & Gynecology, 134(2), e56–e63. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000003373
32. Centers for Disease Control and Prevention. (2021). Sexually transmitted infections treatment guidelines, 2021: Pelvic inflammatory disease (PID). MMWR. Recommendations and Reports, 70(4), 93–98.
33. Gilmour, D. T., & Das, S. (2018). Prevention and management of intraoperative and postoperative complications in gynecologic surgery. Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada, 40(8), e620–e631.
34. Sanford, B. H., Labbad, G., Hersh, A. R., Heshmat, A., & Hasley, S. (2021). Leveraging American College of Obstetricians and Gynecologists guidelines for point-of-care decision support in obstetrics. Applied Clinical Informatics, 12(4), 800–807. https://doi.org/10.1055/s-0041-1733933