KORUNAN ALANLARDA EKOTURİZME UYGUN ALANLARIN CBS VE AHP YÖNTEMİ İLE BELİRLENMESİ: ULUDAĞ MİLLİ PARKI VE ULUDAĞ ALAN BAŞKANLIĞI ÖRNEĞİ
Özet
Günümüzde kentleşme ve yoğun yaşam koşullarının etkisiyle insanların doğal ve kültürel çekiciliklere sahip alanlara olan ilgisi artmakta, bu durum korunan alanlarda ekoturizm faaliyetlerine yönelik talebin de giderek artmasına neden olmaktadır. Önemli doğal ve kültürel değerlere sahip korunan alanlara yönelik artan bu ilgi söz konusu alanlarda turizm faaliyetlerinin koruma-kullanma dengesi gözetilerek planlanmasını gerekli kılmaktadır. Korunan alanlarda turizm faaliyetlerinin sürdürülebilir şekilde yürütülebilmesi için ekoturizme uygun alanların belirlenmesi önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Uludağ Milli Parkı ve Uludağ Alan Başkanlığı sınırları içerisinde ekoturizme uygun alanların Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) kullanılarak belirlenmesi amaçlanmıştır. Yerli ve yabancı literatür taranarak ekoturizm uygunluğunun değerlendirilmesinde kullanılan kriter ve alt kriterler tespit edilmiş ve çalışma sahasında kullanılacak kriterler belirlenmiştir. Kriter ağırlıkları ve alt kriterlerin uygunluk puanları uzman görüşleri doğrultusunda belirlenmiştir. Elde edilen veriler ArcGIS Pro ortamında yeniden sınıflandırılmış ve Weighted Overlay yöntemiyle birleştirilerek çalışma alanının nihai ekoturizm uygunluk haritası oluşturulmuştur. Çalışmada kullanılan kriterler doğrultusunda gerçekleştirilen analiz sonucunda çalışma alanında ekoturizm açısından uygun olmayan alan tespit edilmemiş, alanın büyük bölümünün orta uygun ve uygun sınıflarda yer aldığı görülmüştür. Ekoturizme uygun alanların yol, konaklama ve güvenlik gibi olanakların yoğunlaştığı batı kesimlerde daha fazla yayılış gösterdiği, buna karşılık doğu kesimlerinde, zirveye yakın alanlarda ve göller çevresinde uygunluk düzeyinin daha düşük olduğu belirlenmiştir. Elde edilen sonuçların, Uludağ Milli Parkı ve Uludağ Alan Başkanlığı sınırları içerisinde gerçekleştirilecek ekoturizm faaliyetlerinin koruma-kullanma dengesi gözetilerek planlanmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Korunan Alanlar, Ekoturizm, CBS, AHP, ÇKKV
Konu Alanı: Sosyal Bilimler -> Coğrafya, Planlama ve Kalkınma -> Coğrafya
Kitap
Doğanay, H. & Zaman, S. (2025) Türkiye Turizm Coğrafyası. Pegem Akademi.
Özgüç, N. (2013). Turizm Coğrafyası Özellikler ve Bölgeler. Çantay Kitabevi.
Dergi
Aneseyee, A. B., Abebaw, A., & Haile, B. T. (2022). Identification of suitable sites for the community-based ecotourism developments in Abijiata-Shalla Lakes National Park, Ethiopia. Remote Sensing Applications: Society and Environment, 26, 100750. https://doi.org/10.1016/j.rsase.2022.100750
Bunruamkaew, K., & Murayama, Y. (2011). Site suitability evaluation for ecotourism using GIS & AHP: A case study of Surat Thani Province, Thailand. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 21, 269–278. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.07.024
Bunruamkaew, K. (2012). Site suitability evaluation for ecotourism using GIS & AHP: A case study of Surat Thani Province, Thailand (Doctoral dissertation). University of Tsukuba, Tsukuba, Japan. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.07.024
Erdoğan, H. Milli Parklarda Rekabet, Turizm ve Koruma: Uludağ Milli Parkı ve Alan Başkanlığı Örneği. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 29(1), 290-312. https://doi.org/10.55931/ahbvtfd.1841741
Gigović, L., Pamučar, D., Lukić, D., & Marković, S. (2016). GIS-Fuzzy DEMATEL MCDA model for the evaluation of the sites for ecotourism development: A case study of “Dunavski ključ” region, Serbia. Land Use Policy, 58, 348–365. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2016.07.030
Habib, M. H. R., Rahman, M., Uddin, M. M., Shimu, N. J., Hasan, M., Alam, M. J., & Islam, M. S. (2024). Application of AHP and geospatial technologies to assess ecotourism suitability: A case study of Saint Martin's Island in Bangladesh. Regional Studies in Marine Science, 70, 103357. https://doi.org/10.1016/j.rsma.2023.103357
Koca, C., & Kaymaz, Ç. K. (2024). CBS tabanlı ÇKKV-AHS yöntemi ile ekoturizm alanlarının yer seçimi: Çamlıhemşin İlçesi örneği. Geomatik, 9(2), 185–206. https://doi.org/10.29128/geomatik.1419623
Mumcu, B. (2023). Türkiye'de Kültürel Miras Konusu Ve Alan Yönetimi: Uludağ Alan Başkanlığı Örneği. Muhafazakar Düşünce Dergisi, 19(64), 224-255.
Öztürk, M. Z., Çetinkaya, G., & Aydın, S. (2017). Köppen-Geiger iklim sınıflandırmasına göre Türkiye’nin iklim tipleri. Journal of Geography, (35), 17-27. https://doi.org/10.26650/JGEOG295515
Saaty, R. W. (1987). The analytic hierarchy process—What it is and how it is used. Mathematical Modelling, 9(3–5), 161–176. https://doi.org/10.1016/0270-0255(87)90473-8
Siikamäki, P., Kangas, K., Paasivaara, A., & Schroderus, S. (2015). Biodiversity attracts visitors to national parks. Biodiversity and Conservation, 24, 2521–2534. https://doi.org/10.1007/s10531-015-0941-5
Withanage, N. C., Chanuwan W., D., Mishra, P. K., Abdelrahman, K., Mishra, V., & Fnais, M. S. (2024). An ecotourism suitability index for a world heritage city using GIS-multi criteria decision analysis techniques. Heliyon, 10(11), e31585. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e31585
Yechale, M. G., & Leul, Y. H. (2015). Site suitability evaluation of ecotourism potentials for sustainable natural resource management and community based ecotourism development: The case of Bench Maji Zone, southwestern part of Ethiopia. Journal of Arts, Humanities and Social Science, 3(8B), 1368–1383. https://doi.org/10.36347/sjahss.2015.v03i08.015
Zaman, S., & Coşkun, O. (2012). Milli parklarda kaynak değer kullanımı için bir öneri: Nene Hatun Tarihi Milli Parkı. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (3), 117–134.
Tez
Kırcaer, C. (2023). Ekoturizm alan uygunluk değerlendirilmesinde Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) yöntemi ve coğrafi bilgi sisteminin uygulanması. (Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi). Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Kanun / Resmî Kaynak
Milli Parklar Kanunu. (1983). Kanun No. 2873, Kabul Tarihi: 09.08.1983, Resmî Gazete, 11.08.1983, Sayı: 18132.
Uludağ Alanı Hakkında Kanun. (2023). Kanun No. 7432, Kabul Tarihi: 18.01.2023, Resmi Gazete, 26.01.2023, Sayı: 32085
İnternet Kaynakları
https://ekotaban.tarimorman.gov.tr/alan/42
https://ockb.csb.gov.tr/korunan-alanlar-56
https://pro.arcgis.com/en/pro-app/3.4/tool-reference/spatial-analyst/visibility.htm
https://www.tarimorman.gov.tr/DKMP/Menu/34/Temel-Kavramlar
https://www.untourism.int/glossary-tourism-terms#E
ÇAKIR, Ö. Ç. & ZAMAN, S. (2026). KORUNAN ALANLARDA EKOTURİZME UYGUN ALANLARIN CBS VE AHP YÖNTEMİ İLE BELİRLENMESİ: ULUDAĞ MİLLİ PARKI VE ULUDAĞ ALAN BAŞKANLIĞI ÖRNEĞİ. In SARI, C. (Ed.), Beşeri ve İktisadi Coğrafya Çalışmaları (pp. 337-361). Vizetek Yayıncılık. https://doi.org/10.54637/vizetek.9786253825393
| Kitap: |
| Yayınevi:
Vizetek Yayıncılık |