JİNEKOLOJİK KANSERLERDE TEDAVİYE BAĞLI ACİLLER: KEMOTERAPİ, RADYOTERAPİ VE İMMÜNOTERAPİ KOMPLİKASYONLARININ YÖNETİMİ
Özet
Jinekolojik kanserlerin tedavisinde cerrahi, kemoterapi, radyoterapi, immünoterapi ve hedefe yönelik ilaçlar bir arada kullanılmakta; bu tedaviler hastalığı denetim altına almakla birlikte erken tanınması ve hızlı yönetilmesi gereken ciddi acil tablolara yol açabilmektedir. Bu bölümde tedaviye bağlı acillere pratik ve basamaklı bir yaklaşım sunulmaktadır. Önce onkolojik hastaya acil serviste genel yaklaşım, bağışıklık baskılanmasının klinik tabloyu nasıl değiştirdiği ve tedavi öyküsünün tanısal değeri ele alınmıştır. Kemoterapiye bağlı aciller başlığı altında febril nötropeni tanım, ilk değerlendirme, ilk saat içinde geniş spektrumlu antipsödomonal antibiyotik başlanması ve risk sınıflaması boyutlarıyla ayrıntılandırılmış, yönetim bir algoritma şekliyle desteklenmiştir. Tümör lizis sendromu, platin türevleri ve taksanlara bağlı aşırı duyarlılık ile anafilaksi, ekstravazasyon, kardiyak ve nörolojik toksisite, nefrotoksisite, sitopeniler ve nötropenik enterokolit dâhil gastrointestinal toksisiteler tartışılmıştır. Radyoterapiye bağlı komplikasyonlar akut (radyasyon sistiti, proktiti, enteriti ve dermatiti) ve geç (fistül, bağırsak darlığı ve tıkanıklığı, kronik kanamalı proktit) dönem olarak ayrı ayrı sunulmuştur. İmmünoterapi bölümünde bağışıklık kontrol noktası inhibitörlerine bağlı immün ilişkili advers olaylar; sindirim, akciğer, karaciğer, endokrin ve kalp tutulumu üzerinden derecelendirme ve kortikosteroid temelli yönetim ilkeleriyle ele alınmıştır. Hedefe yönelik tedaviler başlığında bevasizumaba bağlı bağırsak delinmesi, hipertansif kriz ve PRES; antikor-ilaç konjugatlarına bağlı oküler toksisite ve PARP inhibitörlerine bağlı sitopeniler aktarılmıştır. Ayrıca venöz tromboemboli, malign bağırsak tıkanıklığı, spinal kord basısı ve malign hiperkalsemi ile multidisipliner yönetim, hasta eğitimi ve izlem ilkeleri sunulmuştur. Bölümün amacı, acil bir tabloyla karşılaşan hekime ve sağlık ekibine hız ve güven kazandıran bir çerçeve sağlamaktır.
Anahtar Kelimeler: Jinekolojik kanser, Onkolojik aciller, Febril nötropeni, Kemoterapi toksisitesi, İmmün ilişkili advers olaylar, Hedefe yönelik tedavi
Konu Alanı: Tıp -> Tıp (diğer) -> Kadın Hastalıkları ve Doğum
Çalıkuşu, Z. (2019). Kanserde immünoterapi yan etkileri ve yönetimi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(2), 142–147. https://doi.org/10.31067/0.2019.136
Cardinale, D., Iacopo, F., & Cipolla, C. M. (2020). Cardiotoxicity of anthracyclines. Frontiers in Cardiovascular Medicine, 7, 26. https://doi.org/10.3389/fcvm.2020.00026
Dahiya, D. S., Kichloo, A., Tuma, F., Albosta, M., & Wani, F. (2022). Radiation proctitis and management strategies. Clinical Endoscopy, 55(1), 22–32. https://doi.org/10.5946/ce.2020.288
Dalsania, R. M., Shah, K. P., Stotsky-Himelfarb, E., Hoffe, S., & Willingham, F. F. (2021). Management of long-term toxicity from pelvic radiation therapy. American Society of Clinical Oncology Educational Book, 41, 147–157. https://doi.org/10.1200/EDBK_323525
Freifeld, A. G., Bow, E. J., Sepkowitz, K. A., Boeckh, M. J., Ito, J. I., Mullen, C. A., Raad, I. I., Rolston, K. V., Young, J.-A. H., & Wingard, J. R. (2011). Clinical practice guideline for the use of antimicrobial agents in neutropenic patients with cancer: 2010 update by the Infectious Diseases Society of America. Clinical Infectious Diseases, 52(4), e56–e93. https://doi.org/10.1093/cid/cir073
Hesketh, P. J., Kris, M. G., Basch, E., Bohlke, K., Barbour, S. Y., Clark-Snow, R. A., Danso, M. A., Dennis, K., Dupuis, L. L., Dusetzina, S. B., Eng, C., Feyer, P. C., Jordan, K., Noonan, K., Sparacio, D., & Lyman, G. H. (2020). Antiemetics: ASCO guideline update. Journal of Clinical Oncology, 38(24), 2782–2797. https://doi.org/10.1200/JCO.20.01296
Howard, S. C., Jones, D. P., & Pui, C.-H. (2011). The tumor lysis syndrome. New England Journal of Medicine, 364(19), 1844–1854. https://doi.org/10.1056/NEJMra0904569
Key, N. S., Khorana, A. A., Kuderer, N. M., Bohlke, K., Lee, A. Y. Y., Arcelus, J. I., Wong, S. L., Balaban, E. P., Flowers, C. R., Gates, L. E., Kakkar, A. K., Tempero, M. A., Gupta, S., Lyman, G. H., & Falanga, A. (2023). Venous thromboembolism prophylaxis and treatment in patients with cancer: ASCO guideline update. Journal of Clinical Oncology, 41(16), 3063–3071. https://doi.org/10.1200/JCO.23.00294
LaFargue, C. J., Dal Molin, G. Z., Sood, A. K., & Coleman, R. L. (2019). Exploring and comparing adverse events between PARP inhibitors. The Lancet Oncology, 20(1), e15–e28. https://doi.org/10.1016/S1470-2045(18)30786-1
Lee, Y. C., Jivraj, N., O'Brien, C., Chawla, T., Shlomovitz, E., Buchanan, S., Lau, J., Croke, J., Allard, J. P., Dhar, P., Laframboise, S., Ferguson, S. E., Dhani, N., Butler, M., Ng, P., Stuart-McEwan, T., Savage, P., Tinker, L., Oza, A. M., & Lheureux, S. (2018). Malignant bowel obstruction in advanced gynecologic cancers: An updated review from a multidisciplinary perspective. Obstetrics and Gynecology International, 2018, 1867238. https://doi.org/10.1155/2018/1867238
Loprinzi, C. L., Lacchetti, C., Bleeker, J., Cavaletti, G., Chauhan, C., Hertz, D. L., Kelley, M. R., Lavino, A., Lustberg, M. B., Paice, J. A., Schneider, B. P., Lavoie Smith, E. M., Smith, M. L., Smith, T. J., Wagner-Johnston, N., & Hershman, D. L. (2020). Prevention and management of chemotherapy-induced peripheral neuropathy in survivors of adult cancers: ASCO guideline update. Journal of Clinical Oncology, 38(28), 3325–3348. https://doi.org/10.1200/JCO.20.01399
Manohar, S., & Leung, N. (2018). Cisplatin nephrotoxicity: A review of the literature. Journal of Nephrology, 31(1), 15–25. https://doi.org/10.1007/s40620-017-0392-z
McCurdy, M. T., & Shanholtz, C. B. (2012). Oncologic emergencies. Critical Care Medicine, 40(7), 2212–2222. https://doi.org/10.1097/CCM.0b013e31824e1865
Nesher, L., & Rolston, K. V. I. (2013). Neutropenic enterocolitis, a growing concern in the era of widespread use of aggressive chemotherapy. Clinical Infectious Diseases, 56(5), 711–717. https://doi.org/10.1093/cid/cis998
Öztürk, N., & Arıkan, F. (2021). Tümör lizis sendromunda hemşirelik yaklaşımı. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 4(1), 113–122. https://doi.org/10.38108/ouhcd.782461
Pérez Fidalgo, J. A., García Fabregat, L., Cervantes, A., Margulies, A., Vidall, C., & Roila, F. (2012). Management of chemotherapy extravasation: ESMO–EONS clinical practice guidelines. Annals of Oncology, 23(Suppl. 7), vii167–vii173. https://doi.org/10.1093/annonc/mds294
Scandurra, G., Marano, F., Gebbia, V., Valerio, M. R., Sambataro, D., Lombardo, V., Angelico, G., Scollo, P., Scibilia, G., & Pizzo, A. (2025). Management of ocular toxicity in patients with gynecologic cancer receiving novel antibody–drug conjugates: A narrative review. Clinical and Translational Oncology, 28(3), 746–756. https://doi.org/10.1007/s12094-025-04050-5
Schneider, B. J., Naidoo, J., Santomasso, B. D., Lacchetti, C., Adkins, S., Anadkat, M., Atkins, M. B., Brassil, K. J., Caterino, J. M., Chau, I., Davies, M. J., Ernstoff, M. S., Fecher, L., Ghosh, M., Jaiyesimi, I., Mammen, J. S., Naing, A., Nastoupil, L. J., Phillips, T., … Bollin, K. (2021). Management of immune-related adverse events in patients treated with immune checkpoint inhibitor therapy: ASCO guideline update. Journal of Clinical Oncology, 39(36), 4073–4126. https://doi.org/10.1200/JCO.21.01440
Taplitz, R. A., Kennedy, E. B., Bow, E. J., Crews, J., Gleason, C., Hawley, D. K., Langston, A. A., Nastoupil, L. J., Rajotte, M., Rolston, K., Strasfeld, L., & Flowers, C. R. (2018). Outpatient management of fever and neutropenia in adults treated for malignancy: ASCO and IDSA clinical practice guideline update. Journal of Clinical Oncology, 36(14), 1443–1453. https://doi.org/10.1200/JCO.2017.77.6211
Wang, Y., Lin, H., Ou, Y., Fu, H., Tsai, C., Chang Chien, C., & Wu, C. (2023). Safety analysis of bevacizumab in ovarian cancer patients. Journal of Clinical Medicine, 12(5), 2065. https://doi.org/10.3390/jcm12052065
Zagzag, J., Hu, M. I., Fisher, S. B., & Perrier, N. D. (2018). Hypercalcemia and cancer: Differential diagnosis and treatment. CA: A Cancer Journal for Clinicians, 68(5), 377–386. https://doi.org/10.3322/caac.21489
Zwimpfer, T. A., Bilir, E., Gasimli, K., Cokan, A., Bizzarri, N., Razumova, Z., Kacperczyk-Bartnik, J., Nikolova, T., Pletnev, A., Kahramanoglu, I., Shushkevich, A., Strojna, A., Theofanakis, C., Cicakova, T., Vetter, M., Montavon, C., Morgan, G., & Heinzelmann-Schwarz, V. (2024). Management of patients with hypersensitivity to platinum salts and taxane in gynecological cancers: A cross-sectional study by ENYGO. Cancers, 16(6), 1155. https://doi.org/10.3390/cancers16061155
şen, e. (2026). JİNEKOLOJİK KANSERLERDE TEDAVİYE BAĞLI ACİLLER: KEMOTERAPİ, RADYOTERAPİ VE İMMÜNOTERAPİ KOMPLİKASYONLARININ YÖNETİMİ. In YURTCU, N. (Ed.), Obstetrik ve Jinekolojik Acillerde Multidisipliner Güncel Yaklaşım (pp. 627-644). Vizetek Yayıncılık. https://doi.org/10.54637/vizetek.9786253823962
| Kitap: |
| Yayınevi:
Vizetek Yayıncılık |