Gıda ile Bulaşan Zoonoz Hastalıklar
Özet
Zoonoz hastalıklar hayvanlardan insanlara, insanlardan da hayvanlara bulaşabilen ve sayıca 200’ün üzerinde olan bakteriyel, paraziter, viral, mantar kaynaklı hastalıklardır. İnsan patojenlerinin büyük bir kısmı zoonoz özellik göstermektedir. Zoonoz hastalıklar insanlara gıda, hayvanlarla temas ya da vektör aracılığı ile bulaşabilmektedir. Zoonoz hastalıkların önemli kısmını gıda yoluyla bulaşanlar oluşturmaktadır. Bu hastalık ve etkenlerin bulaşması ve yayılması gıda güvenliği ve gıda hijyeni sağlanarak engellenebilmekte ve halk sağlığının korunması sağlanabilmektedir.
Sağlıklı hayvansal ürünler elde edebilmek için, öncelikle ürünlerin elde edildiği hayvanların sağlıklı olması sağlanmalıdır. Sonrasında, uygun koşullarda üretilmesi, işlenmesi, depolanması, ulaşımının sağlanması ve satılması gerekmektedir. Bu gıdaların güvenilir bir şekilde tüketilmesinde, son zincir halkası olan tüketicinin de uygun koşullar konusunda bilinçli olması çok büyük önem arz etmektedir.
Anahtar Kelimeler: Gıda, Zoonoz hastalıklar
Konu Alanı: Veterinerlik -> Veterinerlik (diğer) -> veterinerlik
Kaynaklar
Abebe, E., Gugsa, G., & Ahmed, M. (2020). Review on major food‐borne zoonotic bacterial pathogens. Journal of tropical medicine, 2020(1), 4674235. https://doi.org/10.1155/2020/4674235
Arda M, Minbay A, & Aydın N. (1982). Özel Mikrobiyoloji, Bakteriyel İnfeksiyöz Hastalıklar. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi yayınları, Ankara.
Arslan A. Et muayenesi ve Et Ürünleri Teknolojisi (2013). Et muayenesi bakımından önemli olan sığır, koyun ve keçi hastalıkları. S.315-342, Medipres Yayıncılık, Malatya, 2013.
Babila A. Anthrax. Redaksiyon Kurulu: Hakioğlu F, Batu A, Sarısayın F, Vural A, & Sina M. Koyun Hastalıkları (1971). Pendik Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü Yayınları No.3, S. 79-94. İstanbul.
https://www.medindia.net/multimedia/graphics/infographics/tuberculosis-complications.htm
Dorny, P., Praet, N., Deckers, N., & Gabriël, S. (2009). Emerging food-borne parasites. Veterinary parasitology, 163(3), 196-206. 10.1016/j.vetpar.2009.05.026
Erol İ. Gıda Hijyeni ve Mikrobiyolojisi (2007). Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi, Besin Hijyeni ve Teknolojisi Bölümü. ISBN:978-975-00131-0-9, Pozitif Matbaacılık. Ankara
Dean AS,Crump L, Greter H,,Schelling E, Zinsstag J. (2012). Global Burden of Human Brucellosis: A Systematic Review of Disease Frequency. PLoS Negl Trop Dis. 2012;6(10): e1865. doi: 10.1371/journal.pntd.0001865
Gottstein, B., Pozio, E., & Nockler, K. (2009). Epidemiology, diagnosis, treatment, and control of trichinellosis. Clinical microbiology reviews, 22(1), 127-145. https://doi.org/10.1128/cmr.00026-08
Gülçubuk, A., Erdoğan-Bamaç,Ö., Yüzbaşıoğlu-Öztürk,G. (2019). Güncel zoonoz hastalıklardan şarbon. Hekim Sözü, 1, 27-30.
Hawkes R, Pederson E, Ngeleka M. Mastitis caused by Bacillus anthracis in a beef cow. Can Vet J, 2008, 48: 889-891.
Hazıroğlu MR, & Milli Ü.H. (2002). Veteriner Patoloji, cilt II. Dişi genital sistemi. Medipress yayınları, Ankara.
http://www.milliyet.com.tr/trabzon-da-sarbon-panigi-suruyor-gundem-2607497/
https://vetkontrol.tarimorman.gov.tr/merkez/Menu/117/Anthrax-Asi-Uretim-Laboratuvari
Jubb KVF, Kennedy PC, & Palmer N. (2016). Respiratory System, Vol.2. pp.62-74, Elsevier, Missouri, 2016.
Kaya A, Taşyaran M.A., Erol S., Ozkurt Z. & Ozkan B. (2002). Anthrax in Adults and Children: A Review of 132 Cases in Turkey. Eur J Clin Microbiol Infect Dis, 21:258-261. DOI:10.1007/s10096-002-0704-6
Kotzekidou P. (2016). Food Hygiene and toxicology in ready-to-eat foods. Factors influencing microbial safety of ready-to-eat foods. s. 33-47, Elsevier, Amsterdam, 2016. ISBN 978-0-12-801916-0
Krauss H., Weber A., Appel M., Enders B., Graevenitz A.V., Isenberg H. D. Schiefer H. G., Slenczka W. & Zahner H. (2011). Zoonozlar. Hayvandan İnsana Bulaşabilen Enfeksiyon Hastalıkları. Bakterilerin etken olduğu zoonozlar. Çeviri Editörü Özdem Anğ s. 215-335., Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul.
Kumar V, Abbas A. K. & Aster J. C. Çeviri Ed. Tuzlalı S., Güllüoğlı M., Çevikbaş U. (2013). Robbins Temel Patoloji (9. Baskı). Akciğer, s. 493-498. Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul.
Lake RJ, Devleesschauwer B, Majowicz SE, Robertson LJ, Jakobsen LS, Agudo A, Pires SM, Kirk MD, Walter ES, Keddy KH, di Bari C, Vaes L, Havelaar AH, Roberts C, Gobena T, Kretzschmar ME, Nane GF, Hoffmann S, Mughini-Gras L, Sripa B, Kubota K, Founou LL, Bai L, Huthiel MA, Rachmawati T, Estrada-Garcia T, Kumar A, Natour FA, Jaffee S, Henson S, Ingenbleek L, Kumapley R, Borghi E, Minato Y; WHO Foodborne Disease Burden Epidemiology Reference Group for 2021–25. WHO estimates of the global, regional, and national burden of 42 foodborne infectious and chemical hazards, 2000-21: an updated data synthesis. Lancet Glob Health. 2026 Aug;14(8):103994. doi: 10.1016/j.langlo.2026.103994. Epub 2026 Jun 3. PMID: 42235567; PMCID: PMC13433341.
Nedret Aydın, Hayvanlarda Brucellosis ve Epidemiyolojisi https://www.klimik.org.tr/wp-content/uploads/2012/02/1282011123712-3A_Bruselloz_Slaydlari.pdf
Öncel S. (2016). Brusella Enfeksiyonları: Değerlendirme ve Yönetim. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, Cilt 2, Sayı 3, s.25-30. https://dergipark.org.tr/en/pub/kusbed/article/358664
Rahman, M. T., Sobur, M. A., Islam, M. S., Ievy, S., Hossain, M. J., El Zowalaty, M. E., ... & Ashour, H. M. (2020). Zoonotic diseases: Etiology, impact, and control. Microorganisms, 8(9), 140. 10.3390. doi.org/10.3390/microorganisms8091405
Saadatnia, G., & Golkar, M. (2012). A review on human toxoplasmosis. Scandinavian journal of infectious diseases, 44(11), 805-814. https://doi.org/10.3109/00365548.2012.693197
Symeonidou, I., Arsenopoulos, K., Tzilves, D., Soba, B., Gabriël, S., & Papadopoulos, E. (2018). Human taeniasis/cysticercosis: a potentially emerging parasitic disease in Europe. Annals of gastroenterology, 31(4), 406. doi: 10.20524/aog.2018.0260
Vesković, S. (2025). Major Foodborne Zoonotic Pathogens. In Natural Food Preservation: Controlling Loss, Advancing Safety (pp. 59-131). Cham: Springer Nature Switzerland. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-85089-9_3
www.cisam.cu.edu.tr/eng/Belgeler/Gıda%20Çalışanları%20Hijyen%20Eğitim%20Rehberi.pdf
www.efsa.europa.eu
www.who.int/topics/zoonoses/en