GEBELİKTE HİPERTANSİF ACİLLER
Özet
Gebelikte hipertansif hastalıklar, tüm gebeliklerin yaklaşık %5–10’unu etkileyen, maternal ve perinatal morbidite ve mortalitenin en önemli nedenlerinden biridir. Bu tablo içerisinde hipertansif aciller; sistolik kan basıncının ≥160 mmHg ve/veya diyastolik kan basıncının ≥110 mmHg olduğu, akut hedef organ hasarı riski taşıyan ve acil tıbbi müdahale gerektiren persistan şiddetli hipertansiyon durumları olarak tanımlanır. Gebelikte hipertansiyonun patofizyolojisi temel olarak yetersiz trofoblastik invazyon (anormal plasentasyon) ve buna ikincil gelişen maternal sistemik endotel disfonksiyonu ile açıklanmaktadır. Kontrol altına alınamayan şiddetli hipertansiyon; eklampsi, Posterior Reversibl Ensefalopati Sendromu (PRES), intrakraniyal kanama, akut akciğer ödemi, akut böbrek hasarı, HELLP sendromu ve plasenta dekolmanı gibi hayati maternal komplikasyonlara yol açabileceği gibi; intrauterin büyüme kısıtlılığı (IUGR), fetal hipoksi ve prematürite gibi olumsuz fetal sonuçlara da neden olmaktadır. Hipertansif acillerin yönetiminde temel hedef, kan basıncını ilk 30–60 dakika içinde kademeli olarak güvenli aralığa (sistolik 140–150 mmHg, diyastolik 90–100 mmHg) indirmek ve uteroplasental perfüzyonu korumaktır. Bu amaçla birinci basamak tedavide IV labetalol, oral hızlı etkili nifedipin veya IV hidralazin tercih edilir. Eklampsi nöbetlerinin önlenmesi ve tedavisinde ise altın standart magnezyum sülfattır. Ayrıca, postpartum dönemdeki kan basıncı yükselmelerine ve yeni başlayan preeklampsiye karşı uyanık olunmalıdır. Yüksek riskli gebelerde 11–14. haftalarda başlanan düşük doz aspirin profilaksisi preeklampsi sıklığını azaltmada kritik rol oynar. Hipertansif acillerin başarılı yönetimi; erken tanı, etkin antihipertansif tedavi, nöbet profilaksisi ve multidisipliner yaklaşımla doğru zamanda verilen doğum kararına dayanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Gebelikte Hipertansiyon, Hipertansif Acil, Preeklampsi, Eklampsi, HELLP Sendromu
Konu Alanı: Tıp -> Tıp (diğer) -> Kadın Hastalıkları ve Doğum
American College of Obstetricians and Gynecologists. (2018). Optimizing postpartum care. Committee Opinion No. 736. Obstetrics & Gynecology, 131(5), e140–e150. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000002633
American College of Obstetricians and Gynecologists. (2020). Gestational hypertension and preeclampsia (Practice Bulletin No. 222). Obstetrics & Gynecology, 135(6), e237–e260. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000003891
Magee, L. A., Brown, M. A., Hall, D. R., Gupte, S., Hennessy, A., Karumanchi, S. A., Kenny, L. C., McCarthy, F. P., Myers, J. E., Paauw, N. D., Saito, S., Sharma, S., Steyn, D. W., Tsigas, E., & von Dadelszen, P. (2022). The 2021 International Society for the Study of Hypertension in Pregnancy (ISSHP) classification, diagnosis & management recommendations for international practice. Pregnancy Hypertension, 27, 148–169. https://doi.org/10.1016/j.preghy.2021.09.008
Burton, G. J., Redman, C. W., Roberts, J. M., & Moffett, A. (2019). Pre-eclampsia: Pathophysiology and clinical implications. BMJ, 366, l2381. https://doi.org/10.1136/bmj.l2381
Duley, L. (2009). The global impact of pre-eclampsia and eclampsia. Seminars in Perinatology, 33(3), 130–137. https://doi.org/10.1053/j.semperi.2009.02.010
Hauspurg, A., & Jeyabalan, A. (2022). Postpartum preeclampsia or eclampsia: Defining its place and management among the hypertensive disorders of pregnancy. American Journal of Obstetrics & Gynecology, 226(2S), S1211–S1221. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2020.09.001
Magee, L. A., Smith, G. N., Bloch, C., Côté, A. M., Jain, V., Nerenberg, K., von Dadelszen, P., Helewa, M., Rey, E., & Executive Committee of the Society of Obstetricians and Gynaecologists of Canada (SOGC). (2022). Guideline No. 426: Diagnosis, evaluation, and management of the hypertensive disorders of pregnancy. Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada, 44(5), 547–564.e1. https://doi.org/10.1016/j.jogc.2022.03.002
Magee, L. A., von Dadelszen, P., Rey, E., Ross, S., Asztalos, E., Murphy, K. E., Menzies, J., Sanchez, J., Singer, J., Gafni, A., Gruslin, A., Helewa, M., Hutton, E., Lee, S. K., Lee, T., Logan, A. G., Ganzevoort, W., Welch, R., Thornton, J. G., & Moutquin, J.-M. (2015). Less-tight versus tight control of hypertension in pregnancy. The New England Journal of Medicine, 372(5), 407–417. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1404595
Martin, J. N., Jr., Brewer, J. M., Wallace, K., Sunesara, I., Canizaro, A., Blake, P. G., LaMarca, B., & Owens, M. Y. (2013). HELLP syndrome and composite major maternal morbidity: Importance of Mississippi classification system. Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine, 26(12), 1201–1206. https://doi.org/10.3109/14767058.2013.773308
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2023). Hypertension in pregnancy: Diagnosis and management (NICE Guideline NG133). https://www.nice.org.uk/guidance/ng133
Phipps, E., Prasanna, D., Brima, W., & Jim, B. (2016). Preeclampsia: Updates in pathogenesis, definitions, and guidelines. Clinical Journal of the American Society of Nephrology, 11(6), 1102–1113. https://doi.org/10.2215/CJN.12081115
Roberts, J. M., & Hubel, C. A. (2009). The two-stage model of preeclampsia: Variations on the theme. Placenta, 30(Suppl A), S32–S37. https://doi.org/10.1016/j.placenta.2008.11.009
World Health Organization. (2011). WHO recommendations for prevention and treatment of pre-eclampsia and eclampsia. Erişim adresi: https://www.who.int/publications/i/item/9789241548335 (Erişim tarihi: 1 Ağustos 2026)