Farklılaştırma Yaklaşımının Pedagojik Anlamı, TYMM'deki Yeri ve Öğretim Sürecine Entegrasyonu
Özet
Bu bölüm, farklılaştırılmış öğretimin pedagojik anlamını, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ndeki (TYMM) yerini ve öğretim sürecine entegrasyonunu kuramsal bir çerçeveden ele almaktadır. Çalışmada öncelikle farklılaştırmanın kavramsal temelleri Tomlinson'ın İçerik-Süreç-Ürün-Öğrenme Ortamı modeli, Vygotsky'nin Yakınsak Gelişim Alanı, Gardner'ın Çoklu Zekâ Kuramı ve Öğrenme için Evrensel Tasarım (UDL) yaklaşımı ekseninde incelenmiş; bu çok kaynaklılığın farklılaştırmayı zengin bir pedagojik araç kutusuna dönüştürdüğü, ancak kavramsal sınırların bulanıklaşması riskini de beraberinde getirdiği ortaya konmuştur. Ardından TYMM'nin zenginleştirme ve destekleme yaklaşımları, ilkokuldan liseye uzanan ders kitabı ve öğretmen kılavuzu örnekleri üzerinden somutlaştırılmıştır. Bölüm, modelin "yalnızca eşit değil adil öğrenme" söylemiyle hakkaniyet temelli ve kapsayıcı bir felsefe benimsediğini; bununla birlikte destekleme tanımındaki "akranlara yetişme" vurgusunun, kapsayıcı pedagojinin her öğrencinin kendi potansiyelini en üst düzeye çıkarma ilkesiyle kavramsal bir gerilim taşıdığını saptamaktadır. Saha boyutunda ise farklılaştırmanın etkili biçimde uygulanmasının önündeki başlıca engeller (öğretmen yeterlilikleri ve hizmet içi eğitim eksiklikleri, materyal ve teknolojik altyapı yetersizlikleri, bölgeler arası eşitsizlikler ve LGS-YKS gibi merkezi sınavların süreç odaklı değerlendirmeyle yarattığı gerilim) tartışılmaktadır. Sonuç olarak farklılaştırma, tek bir yönteme indirgenemeyecek katmanlı bir pedagojik yapı, TYMM'nin öğrenci profiline ilişkin bütüncül vizyonunu sınıf düzeyinde hayata geçirme potansiyeli taşıyan fakat başarısı program politikası, öğretmen yetiştirme ve okul kültürü arasındaki uyuma bağlı, hâlâ inşa sürecindeki bir olgu olarak değerlendirilmektedir.
Anahtar Kelimeler: farklılaştırılmış öğretim, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, kapsayıcı eğitim, zenginleştirme, destekleme
Konu Alanı: Sosyal Bilimler -> Eğitim -> Eğitim Programları ve Öğretim
Ainscow, M. (2020). Promoting inclusion and equity in education: Lessons from international experiences. Nordic Journal of Studies in Educational Policy, 6(1), 7–16. https://doi.org/10.1080/20020317.2020.1729587
Akpınar, B., Özer, B., Oral, B., & Köksalan, B. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin program geliştirme ve felsefi düzlemden analizi. EKEV Akademi Dergisi, 99, 59-73. https://doi.org/10.17753/sosekev.1489135
Algozzine, B., & Anderson, K. M. (2007). Tips for teaching: Differentiating instruction to include all students. Preventing School Failure: Alternative Education for Children and Youth, 51(3), 49-54. https://doi.org/10.3200/PSFL.51.3.49-54
Berk, Ş., & Özer, B. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) öğretim programlarına ilişkin düşünceler. Journal of History School, 73, 3241– 3256.
Black, P., & Wiliam, D. (1998). Assessment and classroom learning. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 5(1), 7–74. https://doi.org/10.1080/0969595980050102
Blaz, D. (2023). Differentiated instruction: A guide for world language teachers. Routledge.
Bloom, B. S. (1976). Human characteristics and school learning. McGraw-Hill.
Bondie, R., Dahnke, C. C., & Zusho, A. (2019). How does changing “one-size-fits-all” to differentiated instruction affect teaching? Review of Research in Education, 43(1), 336–362.
CAST. (2018). Universal design for learning guidelines version 2.2. https://udlguidelines.cast.org
Cologon, K., & Lassig, C. (2020). Universal approaches to curriculum, pedagogy and assessment. In Inclusive education for the 21st century (pp. 179-207). Routledge.
Delimehmet Dada, Ş. (2026). Öğrenme güçlüğü olan öğrencilere yönelik fen bilgisi öğretmenlerinin Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde farklılaştırma ve bireyselleştirme görüşleri. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28, 1-12. https://doi.org/10.17556/erziefd.1838761
Demirezen, S., & Sırkıntı, N. (2026). TYMM 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı’nda yer alan farklılaştırma uygulamalarının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 9(1), 126-165. https://doi.org/10.33400/kuje.1859034
Dewey, J. (1986, September). Experience and education. In The educational forum (Vol. 50, No. 3, pp. 241-252). Taylor & Francis Group.
Florian, L., & Black-Hawkins, K. (2010). Exploring inclusive pedagogy. British Educational Research Journal, 37(5), 813–828. https://doi.org/10.1080/01411926.2010.501096
Gaitas, S., & Alves Martins, M. (2017). Teacher perceived difficulty in implementing differentiated instructional strategies in primary school. International Journal of Inclusive Education, 21(5), 544-556. https://doi.org/10.1080/13603116.2016.1223180
Gardner, H. (1999). Intelligence reframed: Multiple intelligences for the 21st century. Basic Books.
Gheyssens, E., Coubergs, C., Griful-Freixenet, J., Engels, N., & Struyven, K. (2022). Differentiated instruction: the diversity of teachers’ philosophy and praxis to adapt teaching to students’ interests, readiness and learning profiles. International Journal of Inclusive Education, 26(14), 1383-1400. https://doi.org/10.1080/13603116.2020.1812739
Gjepali, A. (2026). A theoretical analysis on differentiated instruction in contemporary classrooms. Mediterranean Journal of Social Sciences, 17(3), 110-116. https://doi.org/10.36941/mjss-2026-0104
Gregory, G. H., & Chapman, C. (2012). Differentiated Instructional strategies: One size doesn′t fit all. Corwin Press.
Gül, S. O. (2014). Farklılaştırılmış öğretim ve uyarlamalar. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(5), 111-123.
Hu, L. (2024). Utilization of differentiated instruction in K-12 classrooms: a systematic literature review (2000–2022). Asia Pacific Education Review, 25(2), 507-525. https://doi.org/10.1007/s12564-024-09931-y
Jensen, E. (2008). Brain-based learning: The new paradigm of teaching. Corwin Press.
Kaplay, E., Açar, İ., Özdemir, E., & Kamışlı, H. (2026). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin sınıftaki yansımaları: Öğretmen görüşleriyle yeni ve eski programların karşılaştırmalı analizi. International Journal of Education & Well-Being, 4(1), 77-96. https://doi.org/10.62416/ijwb-87
Kara, S., & Tekindur, A. (2025). The effect of differentiated instruction on the academic achievement and opinions of 3rd-grade students in science education: A mixed-methods study. Journal of Intelligence, 13(10), 126. https://doi.org/10.3390/jintelligence13100126
Kargın, T. (2004). Kaynaştırma: Tanımı, gelişimi ve ilkeleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(2), 1–13. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000080
Lavania, M., & Nor, F. B. M. (2020). Barriers in differentiated instruction: A systematic review of the literature. Journal of Critical Reviews, 7(6), 293-297. http://dx.doi.org/10.31838/jcr.07.06.51
Lee, O. (1999). Equity implications based on the conceptions of science achievement in major reform documents. Review of Educational Research, 69(1), 83–115. https://doi.org/10.2307/1170645
Maia, V., & Freire, S. (2025). Understanding teachers’ mindset regarding differentiated instruction: Issues related to curriculum planning. International Journal of Inclusive Education, 29(6), 919-934. https://doi.org/10.1080/13603116.2023.2245831
Meyer, A., Rose, D.H., & Gordon, D. (2014). Universal design for learning: Theory and practice. Wakefield MA: CAST.
MEB. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Öğretim programları ortak metni. Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı.
MEB. (2025a). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli farklılaştırma etkinlikleri biyoloji 10. sınıf öğretmen kılavuz kitabı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/farklilastirma/ortaogretim
MEB. (2025b). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli farklılaştırma etkinlikleri fen bilimleri 6. sınıf öğretmen kılavuz kitabı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/farklilastirma/temel-egitim
MEB. (2025c). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli farklılaştırma etkinlikleri fizik 10. sınıf öğretmen kılavuz kitabı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/farklilastirma/ortaogretim
MEB. (2025d). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli farklılaştırma etkinlikleri hayat bilgisi 2. sınıf öğretmen kılavuz kitabı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/farklilastirma/temel-egitim
MEB. (2025e). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli farklılaştırma etkinlikleri kimya 9. sınıf öğretmen kılavuz kitabı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/farklilastirma/ortaogretim
MEB. (2025f). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli farklılaştırma etkinlikleri matematik 6. sınıf öğretmen kılavuz kitabı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/farklilastirma/temel-egitim
MEB. (2025g). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli farklılaştırma etkinlikleri sosyal bilgiler 5. sınıf öğretmen kılavuz kitabı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/farklilastirma/temel-egitim
MEB. (2025h). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli farklılaştırma etkinlikleri Türkçe 1. sınıf öğretmen kılavuz kitabı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/farklilastirma/temel-egitim
MEB. (2025i). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli farklılaştırma etkinlikleri Türkçe 6. sınıf öğretmen kılavuz kitabı. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/kitap/farklilastirma-turkce-6.pdf
Nie, H., & Pei, Y. (2025). On differential English teaching in junior middle schools under the background of new curriculum reform. Global Education Ecology, 1(1), 1-14.
Özer, S., & Yılmaz, E. (2018). Düşünme stillerine göre farklılaştırılmış öğretim etkinliklerine ilişkin öğrenci Görüşleri. Sakarya University Journal of Education, 8(4), 131-146. https://doi.org/10.19126/suje.433765
Pala, F. (2025). Farklılaştırılmış Öğretim ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi / International Journal of Social Sciences Academy, 7(19), 1082-1113.
Rao, K., Ok, M. W., & Bryant, B. R. (2014). A review of research on universal design educational models. Remedial and Special Education, 35(3), 153–166. https://doi.org/10.1177/0741932513518980
Reis, S. M., & Renzulli, J. S. (1992). Using curriculum compacting to challenge the above-average. Educational Leadership, 50(2), 51–57.
Rock, M. L., Gregg, M., Ellis, E., & Gable, R. A. (2008). REACH: A framework for differentiating classroom instruction. Preventing School Failure: Alternative Education for Children and Youth, 52(2), 31–47. https://doi.org/10.3200/PSFL.52.2.31-47
Rose, D. H., & Meyer, A. (2002). Teaching every student in the digital age: Universal design for learning. ASCD.
Smit, R., & Humpert, W. (2012). Differentiated instruction in small schools. Teaching and Teacher Education, 28(8), 1152–1162. https://doi.org/10.1016/j.tate.2012.07.003
Tomlinson, C. A. (1999). The differentiated classroom: Responding to the needs of all learners. ASCD.
Tomlinson, C. A. (2017). How to differentiate instruction in mixed-ability classrooms (3rd ed.). ASCD.
Tomlinson, C. A. (2014). The differentiated classroom: Responding to the needs of all learners (2nd ed.). ASCD.
Tomlinson, C. A., Brighton, C., Hertberg, H., Callahan, C. M., Moon, T. R., Brimijoin, K., Conover, L. A., & Reynolds, T. (2003). Differentiating instruction in response to student readiness, interest, and learning profile in academically diverse classrooms: A review of the literature. Journal for the Education of the Gifted, 27(2–3), 119–145. https://doi.org/10.1177/016235320302700203
Tomlinson, C. A., & Eidson, C. C. (2003). Differentiation in practice: A resource guide for differentiating curriculum, grades K–5. ASCD.
Tomlinson, C. A., & Imbeau, M. B. (2010). Leading and managing a differentiated classroom. ASCD.
Tomlinson, C. A., & McTighe, J. (2006). Integrating differentiated instruction and understanding by design: Connecting content and kids. ASCD.
Tomlinson, C. A., & Moon, T. R. (2013). Assessment and student success in a differentiated classroom. ASCD.
Tomlinson, C. A., & Strickland, C. A. (2005). Differentiation in practice: A resource guide for differentiating curriculum, grades 9–12. ASCD.
Uçarkuş, E. (2025). 2024 Programının ortak metninde yer alan farklılaştırılmış öğretimin ilgili literatür bağlamında incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 66, 3875-3889. https://doi.org/10.53444/deubefd.1617142
Ünay, E. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ve Hayat Bilgisi Öğretim Programı’nda farklılaştırılmış öğretimin kapsayıcı eğitim açısından incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 54(1), 311-340. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1710207
Valiandes, S. (2015). Evaluating the impact of differentiated instruction on literacy and reading in mixed ability classrooms: Quality and equity dimensions of education effectiveness. Studies in Educational Evaluation, 45, 17–26. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2015.02.005
VanTassel-Baska, J., & Stambaugh, T. (2005). Challenges and possibilities for serving gifted learners in the regular classroom. Theory into Practice, 44(3), 211–217. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4403_5
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
Wibowo, S., Wangid, M. N., & Firdaus, F. M. (2025). The relevance of Vygotsky's constructivism learning theory with the differentiated learning primary schools. Journal of Education and Learning, 19(1), 431–440. https://doi.org/10.11591/edulearn.v19i1.21197
Yıldırım Parlak, Ş., & Parlak, C. (2026). Öğretmen adaylarının gözünden Maarif Modelinin kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarına yansımaları. Eğitim Ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori Ve Uygulama, 17(33), 276-302. https://doi.org/10.58689/eibd.1879537
| Kitap: |
| Yayınevi:
Vizetek Yayıncılık |