Cinsel Gelişim
Özet
Çocukluk dönemindeki cinsel gelişim, insan gelişiminin biyolojik, bilişsel, duygusal ve sosyal boyutlarının kesişiminde yer alan dinamik bir gelişim sürecidir. Buna karşın bu gelişim alanı, uzun yıllar boyunca çoğunlukla belirli davranışların varlığı ya da yokluğu üzerinden değerlendirilmiş; davranışların ortaya çıktığı gelişimsel bağlam çoğu zaman ikincil planda kalmıştır. Güncel gelişim bilimleri ise çocukluk dönemindeki cinsel gelişimin, çocuğun genel gelişim örüntüsünden bağımsız ele alınamayacağını ve davranışların ancak gelişim düzeyi ile içinde ortaya çıktıkları ilişkisel ve çevresel bağlam birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanacağını ortaya koymaktadır.
Bölümün temel savı, çocukluk dönemindeki cinsel gelişimin tek tek davranışların sınıflandırılmasına indirgenemeyecek kadar çok boyutlu bir gelişim alanı olduğudur. Bu nedenle gelişimsel değerlendirmelerde davranışın görünür özelliklerinden çok, çocuğun gelişim düzeyi, davranışın ortaya çıktığı bağlam, ilişkisel özellikleri ve genel gelişim örüntüsü birlikte ele alınmalıdır. Böyle bir yaklaşım, hem gelişimsel çeşitliliğin doğal örüntülerinin daha doğru anlaşılmasına hem de daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilecek durumların bilimsel temelde ayırt edilmesine katkı sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: çocukluk dönemi, cinsel gelişim, gelişimsel sistemler yaklaşımı, gelişimsel değerlendirme, mahremiyet
Konu Alanı: Sosyal Bilimler -> Eğitim -> Psikoloji, Gelişimsel
KAYNAKÇA
Allen, B., Wamser, R., Ferrer-Pistone, L., & Campbell, C. L. (2025). Problematic sexual behavior among children: A meta-analysis of demographic and clinical correlates. Research on Child and Adolescent Psychopathology, 53(6), 831–847. https://doi.org/10.1007/s10802-025-01300-6
Alptekin, A., & Tepeli, K. (2019). Development of Selcuk Sexual Development Scale (36–72 months). Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 10(3), 249–265. https://doi.org/10.21031/epod.505352
Apaydın Cırık, V., Aksoy, B., & Bulut, E. (2023). Attitudes of parents in the role of a father in Turkey toward child sex education and their sexual communication with their children. Journal of Pediatric Nursing, 69, e105–e113. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2022.12.014
Avcı, A. (2026). The role of privacy awareness in preventing sexual abuse: A study on primary school students in Türkiye. Journal of Child and Adolescent Psychiatric Nursing, 39(1), e70050. https://doi.org/10.1111/jcap.70050
Bayzan, Ş., Yıldırım, Ö., Karakuş, T., Kurşun, E., Turgut, Y. E., & Aslan, A. (2023). Türkiye’deki çocukların internet kullanım alışkanlıkları ve dijital okuryazarlık becerileri üzerine bir araştırma. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 13, 1331–1364. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1376739
Bronfenbrenner, U., & Morris, P. A. (2006). The bioecological model of human development. In R. M. Lerner (Ed.), Handbook of child psychology: Vol. 1. Theoretical models of human development (6th ed.). John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9780470147658.chpsy0114
Cacciatore, R., Korteniemi-Poikela, E., & Kaltiala, R. (2019). The steps of sexuality—A developmental, emotion-focused, child-centered model of sexual development and sexuality education from birth to adulthood. International Journal of Sexual Health, 31(3), 319–338. https://doi.org/10.1080/19317611.2019.1645783
Çalışandemir, F., Bencik, S., & Artan, İ. (2008). Çocukların cinsel eğitimi: Geçmişten günümüze bir bakış. Eğitim ve Bilim, 33(150), 14–27.
Çıtak Tunç, G., Gorak, G., Özyazıcıoğlu, N., Ak, B., Işıl, O., & Vural, P. (2018). Preventing child sexual abuse: Body safety training for young children in Turkey. Journal of Child Sexual Abuse, 27(4), 347–364. https://doi.org/10.1080/10538712.2018.1477001
Hunt, G. R., Higgins, D. J., Willis, M. L., & Harris, L. (2024). Scoping review of the definitions used to describe and understand harmful sexual behaviors in children and young people. Trauma, Violence, & Abuse, 25(4), 2569–2583. https://doi.org/10.1177/15248380231218294
McPherson, L., Vosz, M., Gatwiri, K., Hitchcock, C., Tucci, J., Mitchell, J., Fernandes, C., & Macnamara, N. (2024). Approaches to assessment and intervention with children and young people who engage in harmful sexual behavior: A scoping review. Trauma, Violence, & Abuse, 25(2), 1585–1598. https://doi.org/10.1177/15248380231189293
Mesman, G. R., Harper, S. L., Edge, N. A., Brandt, T. W., & Pemberton, J. L. (2019). Problematic sexual behavior in children. Journal of Pediatric Health Care, 33(3), 323–331. https://doi.org/10.1016/j.pedhc.2018.11.002
Mori, C., Park, J., Racine, N., Ganshorn, H., Hartwick, C., & Madigan, S. (2023). Exposure to sexual content and problematic sexual behaviors in children and adolescents: A systematic review and meta-analysis. Child Abuse & Neglect, 143, 106255. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2023.106255
Overton, W. F. (2015). Processes, relations, and relational-developmental-systems. In W. F. Overton & P. C. M. Molenaar (Eds.), Handbook of child psychology and developmental science: Vol. 1. Theory and method (7th ed., pp. 9–62). John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781118963418.childpsy102
Özel, Ö., & Karabuğa, Z. N. (2023). Okul öncesi dönemde cinsel gelişim: 36–72 ay çocuğa sahip ebeveynlerin çocuklarıyla iletişimlerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. IZU Journal of Education, 5(10), 104–123. https://doi.org/10.46423/izujed.1363101
Özel, Ö., Karahan, B., & Çalışandemir, F. (2023). Exploring early childhood teachers’ beliefs and practice on sexual education. Journal of Teacher Education and Lifelong Learning, 5(2), 656–667. https://doi.org/10.51535/tell.1322114
Tuğut, N., & Gölbaşı, Z. (2019). The determination of sexual education attitudes of parents with preschool children (3–6 ages). Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 13(3), 287–294. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.610610
Ünsal Seydooğulları, S., & Kapçı, E. G. (2023). Development and effectiveness of psycho-education program prevention of sexual abuse for primary school grade 3 and 4. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 13(70), 301–314. https://doi.org/10.17066/tpdrd.1262213.3
Uzkul, S., & Öğretir Özçelik, A. D. (2026). The development and effects of an online parent sexuality education programme for preschool children in Türkiye. Sex Education, 26(2), 249–262. https://doi.org/10.1080/14681811.2025.2450373
Yağan Güder, S., & Alabay, E. (2018). Children’s questions and answers of parents: Sexual education dilemma. International Journal of Progressive Education, 14(6), 138–151. https://doi.org/10.29329/ijpe.2018.179.11
Yalkılıç, B., & Yağan, S. (2023). Preschool teachers’ views and practices about sexual development and education: A case study. Journal of Qualitative Research in Education, 34, 148–183. https://doi.org/10.14689/enad.34.1576