2000 Sonrasında Rusya’da Şeker Politikalarının Değişimi, Gıda Güvencesi Açısından Analizler ve Türkiye için Çıkarımlar
Özet
Bu çalışma, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından derin bir yapısal krize sürüklenen ve şeker hammaddesinde dışa bağımlı hale gelen Rusya Federasyonu’nun, 2000 sonrasında uyguladığı korumacı tarım politikaları ve Gıda Güvencesi Doktrini çerçevesinde gerçekleştirdiği sektörel dönüşümü incelemektedir. Araştırmada, 2000-2025 dönemini kapsayan çeyrek asırlık bir zaman serisi üzerinden Rusya ve Türkiye’nin tarımsal verimliliği, makroekonomik göstergeleri, gıda güvencesi parametreleri ve dış ticaret dengeleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Çalışmanın ampirik altyapısı FAO, Dünya Bankası ve OECD gibi uluslararası veri tabanlarından derlenen nicel verilerle şekillendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Rusya’nın şeker pancarı üretiminde ekstansif modelden teknoloji odaklı entansif büyüme modeline geçerek birim verimliliğini ve şeker işleme randımanını önemli ölçüde artırdığını göstermektedir. Bu sayede Rusya, ham ve rafine şeker segmentlerinde net bir ihracatçı konumuna yükselerek gıda güvencesini pekiştirmiştir. Buna karşılık Türkiye, şeker pancarı tarımında yüksek verimliliğe ve şekerli atıştırmalık ihracatında rekabet üstünlüğüne sahip olmasına rağmen, tarımsal girdilerde ve özellikle kimyevi gübrede kronik bir dışa bağımlılık yaşamaktadır. Girdi maliyetlerindeki bu bağımlılık, döviz kurlarındaki artışla birleşerek Türkiye’de yüksek gıda enflasyonuna, sağlıklı diyet maliyetlerinin yükselmesine ve diyabet gibi halk sağlığı krizlerinin derinleşmesine neden olmaktadır. Sonuç olarak çalışma, tarımsal üretimin yalnızca iktisadi bir alan değil, toplumsal sağlık ve gıda arz istikrarının temel bir unsuru olduğunu vurgulamaktadır. Bu doğrultuda, Rusya'nın tohum ve mekanizasyon, Türkiye'nin ise kimyevi gübre gibi temel girdilerdeki dışa bağımlılıktan kaynaklanan sektörel risklerini azaltmak için yerli üretim kapasitelerini geliştirmeleri gerektiği savunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Rusya, Türkiye, Gıda Güvencesi, Şeker Politikası, Tarımsal Girdi Bağımlılığı
Konu Alanı: Tarım Bilimleri -> Tarım (diğer) -> Tarım Ekonomisi
Akimova, Y. A., ve Anikina, N. V. (2025). Институциональные факторы развития рынка сахара в России. Региональные проблемы преобразования экономики, 11(181). https://doi.org/10.26726/rppe2025v11ifosm
Bashimov, G. (2017). Tarım ve gıda ürünlerinde endüstri-içi ticaretin analizi: Türkiye ve Rusya örneği. AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(4), 155-167.
Battalova, A. (2015). Food security as a component of economic security of Russia. Procedia Economics and Finance, 27, 235-239.
Bulut, R. (2025). Enerji kaynakları ve tarım ürünleri sorununa Ukrayna-Rusya savaşının etkileri: Dünya ve Türkiye ticaretine yansımaları. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 10(26), 393-405. https://doi.org/10.25204/iktisad.1550263
Chatenay, P. H., ve Gudoshnikov, S. (2021). Russia’s sugar industry: Transformation with government intervention. ProSunergy ve American Sugar Alliance.
Demirdöğen, A., ve Olhan, E. (2014). Türkiye ve Rusya tarımsal ticaretinin politika değişimi açısından değerlendirilmesi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 20(2), 101-111.
Gerauf, Yu. V., ve Sannikova, Ye. Yu. (2014). The measures of government support for investment activities in the field of sugar production in the Altai region. Vestnik Altayskogo Gosudarstvennogo Agrarnogo Universiteta, 10(120), 182-186.
Götz, L., Heigermoser, M., ve Jamali Jaghdani, T. (2022). Russia’s food security and impact on agri-food trade. S. K. Wegren ve F. Nilssen (Ed.), Russia’s role in the contemporary international agri-food trade system (s. 115-137) içinde. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-030-77451-6_5
Harunoğulları, M., ve Ayhan, G. (2023). Rusya – Ukrayna krizinin dünya gıda güvenliğine etkileri. Coğrafi Bilimler Dergisi, 21(2), 525-556. https://doi.org/10.33688/aucbd.1324325
Kalinicheva, E. Y. (2013). Rusya’nın Dünya Ticaret Örgütü’ne katılımı bağlamında şeker konusunda gıda güvenliğinin sağlanması. Natsional’nye Interesy: Prioritety i Bezopasnost, 28(217), 31-36.
Kalinicheva, E. Yu., ve Uvarova, M. N. (2012). Perspektivnye napravleniya proizvodstva pobochnoy produktsii sakharnoy promyshlennosti. Vestnik OrelGAU, 5(38), 51-53.
Kalinicheva, E. Yu., ve Uvarova, M. N. (2016). The evaluation of the resource potential of sugar industry in the Orel region regarding the conditions of the import substitution strategy. Vestnik OrelGAU, 3(60), 10-18. https://doi.org/10.15217/48484
Kalinicheva, E. Yu., Uvarova, M. N., Kustova, N. A., ve Zhilina, L. N. (2022). Sugar market monitoring. Vestnik Agrarnoy Nauki, 1(94), 85-89. https://doi.org/10.17238/issn2587-666X.2022.1.85
Kılavuz, E., ve Yücer, E. N. (2023). Üçüncü gıda rejimi çerçevesinde Rusya ve Türkiye’nin tarımsal yapısı ve ticaretinin analizi. Ekonomi, Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 8(1), 183-207. https://doi.org/10.30784/epfad.1259095
Lukyanova, A., ve Zeynalov, A. (2022). Russian agricultural industry under sanction wars. Preprint submitted to arXiv.org.
MBTM. (2021). Moskova Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliği Rusya Federasyonu tarım sektörü raporu. T.C. Ticaret Bakanlığı.
Mikhaylushkin, P. V., ve Barannikov, A. A. (2012). Şeker pancarı gıda alt kompleksinin ülke ve bölgenin gıda güvenliğini sağlamadaki rolü. Nauka i Sovremennost, 1, 250-255.
Modorov, A. N. (2021). Свеклосахарное производство Алтайского края: макроэкономические вызовы и роль государственной поддержки. Международный научный журнал «ВЕСТНИК НАУКИ», 4(11), 55-67.
Shagaida, N. I., ve Trotsuk, I. V. (2022). Russia’s food security under the crisis of 2020–2021: Objective and subjective dimensions. Russian Peasant Studies, 7(2), 93-121. https://doi.org/10.22394/2500-1809-2022-7-2-93-121
Smutka, L., Maitah, M., ve Zhuravleva, E. A. (2014). The Russian Federation specifics of the sugar market. CBU International Conference Proceedings, 73-86.
Sukhanov, G. G., ve Sukhanov, S. G. (2021). Doctrine on food security of Russia: Socio-economic and socio-biological aspects of its implementation in the Arctic. Arktika i Sever [Arctic and North], 44, 212-222. https://doi.org/10.37482/issn2221-2698.2021.44.212
Todd, M., Patel, S., Kramer, R., ve Prikhodko, D. (2013). Russian Federation sugar sector review. FAO Investment Centre.
Tolmachev, M., Tsypin, A., Gerasimova, E., Boldyrev, A., Kevorkova, Z., ve Krishtaleva, T. (2025). Analyzing the development of the Russian agricultural sector to identify import needs and product range. Journal of Global Innovations in Agricultural Sciences, 13(3), 955-963. https://doi.org/10.22194/JGIAS/25.1618
USDA FAS. (1999). Russian Federation sugar 1999: Russia’s high demand for imported sugar cane. Global Agriculture Information Network.
USDA FAS. (2012). Russian Federation sugar annual: New crop forecast down 8% but record in any other year. Global Agriculture Information Network.
USDA FAS. (2013). Russian Federation sugar annual. Global Agriculture Information Network.
USDA FAS. (2014). Russian Federation sugar annual. Global Agriculture Information Network.
USDA FAS. (2017). Russian Federation sugar annual: Sugar update 2017. Global Agriculture Information Network.
USDA FAS. (2020). Russian Federation: New food security doctrine adopted. USDA FAS, GAIN Report Number: RS2020-0003.
Vassilieva, Y., ve Smith, M. E. (2010). Russian Federation: Food security doctrine adopted. USDA FAS, GAIN Report Number: RS1008.
Wegren, S. K. (2016). Food policy in Russia. Reference Module in Food Science, Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-100596-5.03331-X
Wegren, S. K., Nilssen, F., ve Elvestad, C. (2016). The impact of Russian food security policy on the performance of the food system. Eurasian Geography and Economics, 57(6), 671-699. https://doi.org/10.1080/15387216.2016.1222299
AKKAYA, M. A. (2026). 2000 Sonrasında Rusya’da Şeker Politikalarının Değişimi, Gıda Güvencesi Açısından Analizler ve Türkiye için Çıkarımlar. In GÜLÇUBUK, B. (Ed.), Tarım-Gıda ve Kırsal Yaşamın Yarını (pp. -). Vizetek Yayıncılık. https://doi.org/10.54637/vizetek.9786253824266
| Kitap: |
| Yayınevi:
Vizetek Yayıncılık |