OBSTETRİ VE JİNEKOLOJİDE ETİK, SOSYAL VE YASAL YAKLAŞIMLAR
Özet
Bu bölümde obsetri ve jinekoloji alanında etik ilkeler, kültürel değerler, sosyal normlar, hukuki kurallar ve güncel gelişmeler ışığında Kadın ve kadın sağlığıyla ilgili konular ele alınacaktır. Gelişen teknoloji tedavi seçeneklerinin artması, sosyokültürel özelliklerin farklılaşması, dini ve hukuki kuralların küresel çapta ciddi farklılıklar göstermesi nedeniyle sık sık dile getirilen etik tartışmalar çerçevesinde kadın sağlığıyla ilgili tüm konuların ele alınması amaçlanmıştır. Kadın sağlığı hemşireliği perspektifinden obsetri ve jinekoloji alanında yarar sağlama, zarar vermeme, özerkliğe saygı duyma anlayışıyla multidisipliner iş birliğinin sağlanması ile holistik bakımın planlanması etik karar verme süreçlerinin desteklenmesi ve kaliteli sağlık hizmetlerinin sunulması büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler: Kadın sağlığı, obstetri, jinekoloji, etik, yasa, hemşirelik.
Konu Alanı: Tıp -> Tıp (diğer) -> Üreme Tıbbı
Abiç, A. ve Vefikuluçay Yılmaz, D. (2019). Güncel kadın sağlığı sorunları: Etik ve yasal durum nedir? Araştırmacı, 7(1), 20-34. https://dergipark.org.tr/tr/pub/rsr/issue/43306/493393
AÇSAP. (1994). Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü Yönergesi. TC Sağlık Bakanlığı. https://www.saglik.gov.tr/
Amerikan Kadın Doğum ve Jinekologlar Koleji. (2020). Ölü doğumun yönetimi: Obstetrik bakım konsensüsü No. 10. Kadın Doğum ve Jinekoloji, 135(3), e110–e132. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000003717
Arora, KS, Ponsaran, R., Morello, L., Katabi, L., Behmer Hansen, RT, Zite, N., & White, K. (2020). Kadın doğum uzmanlarının Medicaid doğum sonrası sterilizasyonuna ilişkin tutum ve inançları - Kalitatif bir çalışma. Kontrasepsiyon, 102(5), 376-382. https://doi.org/10.1016/j.contraception.2020.08.009
Aşcı, Ö. ve Gökdemir, F. (2017). Etik haklarıyla hakları ve toplumsal haklar. Türkiye Klinikleri Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Özel Dergisi, 3(3), 151–162.
Bergh, E., Buskmiller, C., & Johnson, A. (2021). Fetal cerrahinin geleceği. Obstet Gynecol Clin North Am, 48(4), 745-758. https://doi.org/10.1016/j.ogc.2021.06.004
Boyraz, HG, Nefes, HN, Aydın, E. ve Erbil, N. (2023). Yardımcı üreme tekniklerinde yasal durum ve etik sorunlar. Androloji Bülteni, 25(2), 96–102. https://doi.org/10.24898/tandro.2023.46656
Britton, LE, Alspaugh, A., Greene, MZ ve McLemore, MR (2020). CE: Doğum kontrolü üzerine kanıta dayalı bir güncelleme. Am J Nurs, 120(2), 22-33. https://doi.org/10.1097/01.NAJ.0000654304.29632.a7
Chervenak, F. A., & McCullough, L. B. (2011). An ethical framework for the informed consent process for trial of labor after cesarean delivery. Clin Perinatol, 38(2), 227-231. https://doi.org/10.1016/j.clp.2011.03.002
Chervenak, F. A., & McCullough, L. B. (2017a). Ethical dimensions of the fetus as a patient. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol, 43, 2-9. https://doi.org/10.1016/j.bpobgyn.2016.12.007
Chervenak, F. A., & McCullough, L. B. (2017b). Ethical issues in cesarean delivery. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol, 43, 68-75. https://doi.org/10.1016/j.bpobgyn.2016.12.008
Chervenak, F. A., & McCullough, L. B. (2018). The ethics of maternal-fetal surgery. Semin Fetal Neonatal Med, 23(1), 64-67. https://doi.org/10.1016/j.siny.2017.09.008
Conk, Z., Başbakkal, Z., Bal-Yılmaz, H., & Bolışık, B. (2013). Pediatri Hemşireliği. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi.
Crosby, S. S., Oleng, N., Volpellier, M. M., & Mishori, R. (2020). Virginity testing: Recommendations for primary care physicians in Europe and North America. BMJ Glob Health, 5(1), e002057. https://doi.org/10.1136/bmjgh-2019-002057
Dijkman, A., Huisman, C. M., Smit, M., Schutte, J. M., Zwart, J. J., van Roosmalen, J. J., & Oepkes, D. (2010). Cardiac arrest in pregnancy: Increasing use of perimortem caesarean section due to emergency skills training? Bjog, 117(3), 282-287. https://doi.org/10.1111/j.1471-0528.2009.02461.x
Epstein, B., & Turner, M. (2015). The nursing code of ethics: Its value, its history. Online J Issues Nurs, 20(2), 4.
Ezeome, I. V. (2022). Gamete donation-A review of ethical and legal issues. Afr J Reprod Health, 26(3), 124-135. https://doi.org/10.29063/ajrh2022/v26i3.14
Fadel, H. E. (2011). Postmortem and perimortem cesarean section: Historical, religious and ethical considerations. J IMA, 43(3), 194-200. https://doi.org/10.5915/43-3-7099
Fowler, M. G., Qin, M., Fiscus, S. A., Currier, J. S., Flynn, P. M., Chipato, T., ... & Mofenson, L. M. (2016). Benefits and risks of antiretroviral therapy for perinatal HIV prevention. N Engl J Med, 375(18), 1726-1737. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1511691
Graf, W. D., Cohen, B. H., Kalsner, L., Pearl, P. L., Sarnat, H. B., & Epstein, L. G. (2023). Fetal anomaly diagnosis and termination of pregnancy. Dev Med Child Neurol, 65(7), 900-907. https://doi.org/10.1111/dmcn.15528
Heise, L., Ellsberg, M., & Gottmoeller, M. (2002). A global overview of gender-based violence. Int J Gynaecol Obstet, 78(Suppl 1), S5-S14. https://doi.org/10.1016/s0020-7292(02)00038-3
HIV.gov. (2023). The Global HIV and AIDS Epidemic. https://www.hiv.gov/hiv-basics/overview/data-and-trends/global-statistics (Erişim Tarihi: 14.03.2026).
Human Fertilisation and Embryology Authority (HFEA). (2003). Sex Selection: Options for Regulation. A Report on the HFEA’s 2002–03 Review of Sex Selection. London: HFEA.
Informing offspring of their conception by gamete or embryo donation: An Ethics Committee opinion. (2018). Fertil Steril, 109(4), 601-605. https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2018.01.001
Karadağlı, F. (2016). Profesyonel hemşirelikte etik. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(3), 197-200.
Karaöz, S. (2000). Cerrahi hemşireliği ve etik. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 4(1), 1-8.
Kass, N. E. (1994). Policy, ethics, and reproductive choice: Pregnancy and childbearing among HIV-infected women. Acta Paediatr Suppl, 400, 95-98. https://doi.org/10.1111/j.1651-2227.1994.tb13344.x
Katz, V. L., Dotters, D. J., & Droegemueller, W. (1986). Perimortem cesarean delivery. Obstet Gynecol, 68(4), 571-576.
Konc, J., Kanyó, K., Kriston, R., Somoskői, B., & Cseh, S. (2014). Cryopreservation of embryos and oocytes in human assisted reproduction. Biomed Res Int, 2014, 307268. https://doi.org/10.1155/2014/307268
Lopez-Zeno, J. A., Carlo, W. A., O'Grady, J. P., & Fanaroff, A. A. (1990). Infant survival following delayed postmortem cesarean delivery. Obstet Gynecol, 76(5 Pt 2), 991-992.
Lyerly, A. D., Beigi, R., Bekker, L. G., Chi, B. H., Cohn, S. E., Diallo, D. D., ... & Wolf, L. (2021). Ending the evidence gap for pregnancy, HIV and co-infections: Ethics guidance from the PHASES project. J Int AIDS Soc, 24(12), e25846. https://doi.org/10.1002/jia2.25846
Macklin, R. (2010). The ethics of sex selection and family balancing. Semin Reprod Med, 28(4), 315-321. https://doi.org/10.1056/s-0030-1255179
Matthews, L. T., Beyeza-Kashesya, J., Cooke, I., Davies, N., Heffron, R., Kaida, A., ... & Weber, S. (2018). Consensus statement: Supporting safer conception and pregnancy for men and women living with and affected by HIV. AIDS Behav, 22(6), 1713-1724. https://doi.org/10.1007/s10461-017-1777-7
McMann, C. L., Carter, B. S., & Lantos, J. D. (2014). Ethical issues in fetal diagnosis and treatment. Am J Perinatol, 31(7), 637-644. https://doi.org/10.1055/s-0033-1364190
Özsoy, S., & Dönmez, R. (2017). Hemşirelik mesleğinin ilk etik kodları: Geçmişten günümüze hemşirelik andı. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 33(1), 111-122.
Peramato Martín, T., & González-Fernández, J. (2024). Ethical and legal aspects of violence against women. Aten Primaria, 56(3), 102857. https://doi.org/10.1016/j.aprim.2023.102857
Rehnström Loi, U., Otieno, B., Oguttu, M., Gemzell-Danielsson, K., Klingberg-Allvin, M., Faxelid, E., & Makenzius, M. (2019). Abortion and contraceptive use stigma: A cross-sectional study of attitudes and beliefs in secondary school students in western Kenya. Sex Reprod Health Matters, 27(3), 1652028. https://doi.org/10.1080/26410397.2019.1652028
Reich, J. A., Caplan, A., Quinn, G. P., & Blakemore, J. K. (2022). Counseling, risks, and ethical considerations of planned oocyte cryopreservation. Fertil Steril, 117(3), 481-484. https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2021.12.029
Rutherford, A. (2021). Öjeninin uyarıcı bir tarihi. Science, 373(6562), 1419. https://doi.org/10.1126/science.abm4415
Fetal kromozomal anormalliklerin taranması: ACOG Uygulama Bülteni Özeti, Sayı 226. (2020). Obstet Gynecol, 136(4), 859-867. https://doi.org/10.1097/AOG.000000000004107
Shareghi-Oskoue, O., Aghebati-Maleki, L., & Yousefi, M. (2021). Erken yumurtalık yetmezliğinin tedavisi için insan göbek kordonu mezenkimal kök hücrelerinin nakli. Stem Cell Res Ther, 12(1), 454. https://doi.org/10.1186/s13287-021-02529-w
Şimşek, A.Ç. ve Çakmak, D. (2019). yasal olan kadın politikaları koruma mevzuatı. Jinekoloji-Obstetrik ve Neonatoloji Tıp Dergisi, 16(1), 45-50.
TC Resmi Gazete. (1983). Nüfus Planlaması Hakkında Kanun (Kanun No: 2827). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2827&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi: 17.05.2026).
TC Resmi Gazete. (2004). Türk Ceza Kanunu (Kanun No: 5237). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5237&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi: 17.05.2026).
TC Sağlık Bakanlığı. (2010). Üreme Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üreme Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik. TC Resmi Gazete (Sayı: 27513). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/03/20100306-10.htm (Erişim Tarihi: 13.05.2026).
Taşkın, L. (2016). Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi.
Türk Tabipleri Birliği. (2010). Etik Bildirgeleri. Türk Tabipleri Birliği Yayınları. https://ttb.org.tr/kutuphane/etik_bldgeler2010.pdf (Erişim Tarihi: 01.06.2026).
Türk Jinekoloji ve Doğum Derneği. (2008). FIGO Komitesi Üreme ve Kadın Sağlığında Etik Görüşler Çalışması: Obstetrik ve Jinekolojide Etik Konular. http://www.tjod.org/ (Erişim Tarihi: 18.05.2026).
Ürem, M. (2019). Kadın vücudu ve etik sorunlar. İçinde: Temel Kavramlar, Etik ve Ahlak (s. 79-95). Ankara.
Ünver, Y. (2009). Türk Ceza Kanunu açısından çocuk düşürme ve düşürme suçları. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 6(2), 173-230.
Bekaret testi. (2022). J Forensic Nurs, 18(4), E38-E40. https://doi.org/10.1097/JFN.0000000000000404
Vitez, SF, Forman, EJ ve Williams, Z. (2019). Erken gebelik kaybında preimplantasyon genetik tanı. Semin Perinatol, 43(2), 116-120. https://doi.org/10.1053/j.semperi.2018.12.009
Wasserman, D., & Wachbroit, R. (1992). Tüp bebek tedavisi, gamet bağışı ve taşıyıcı annelik teknolojisi, hukuku ve etiği. Clin Lab Med, 12(3), 429-448.
Whitten, M., & Irvine, LM (2000). Ölüm sonrası ve ölüm anındaki sezaryen: Endikasyonlar nelerdir? Royal Society of Medicine Dergisi, 93(1), 6-9. https://doi.org/10.1177/014107680009300103
Dünya Sağlık Örgütü. (2018). Bekaret testinin ortadan kaldırılması: Kurumlararası bir bildiri. Dünya Sağlık Örgütü. https://www.who.int/publications/i/item/WHO-RHR-18.15 (Erişim Tarihi: 17.05.2026).
ÖZER, D. (2026). OBSTETRİ VE JİNEKOLOJİDE ETİK, SOSYAL VE YASAL YAKLAŞIMLAR. In GÜÇLÜ CİHAN, E. (Ed.), Kadın Sağlığında Güncel Yaklaşımlar ve Disiplinlerarası Perspektifler (pp. 1-18). Vizetek Yayıncılık. https://doi.org/10.54637/vizetek.9786253824013
| Kitap: |
| Yayınevi:
Vizetek Yayıncılık |