Bilimsel Araştırmada Literatür Tarama Kaynak Seçimi ve Süreci
Özet
Bu bölümde bilimsel araştırma sürecinin temel aşamalarından biri olan literatür taramasının anlamı, önemi ve yürütülme süreci ele alınmıştır. Literatür taramasının yalnızca mevcut kaynaklara ulaşma işlemi olmadığı; araştırma alanındaki bilgi birikimini değerlendirme, temel eğilimleri ve boşlukları belirleme, araştırma problemini temellendirme ve yeni çalışmanın bilimsel katkısını ortaya koyma işlevi taşıdığı vurgulanmıştır. Bu kapsamda anlatısal, sistematik ve bütünleştirici derleme türleri açıklanmış; birincil, ikincil ve üçüncül kaynakların özellikleri incelenmiştir. Ayrıca etkili bir literatür taraması için anahtar kelime belirleme, kavram haritalama, Boolean operatörlerinin kullanımı ve sistematik arama stratejilerinin oluşturulmasına ilişkin temel ilkeler sunulmuştur. Google Scholar, ERIC, Scopus, Web of Science, TR Dizin ve The Lens gibi akademik veri tabanlarının özelliklerine değinilerek araştırmacıların farklı bilgi kaynaklarından nasıl yararlanabilecekleri açıklanmıştır. Son olarak kaynak seçiminde derginin niteliği, atıf sayısı, dergi çeyreklikleri ve yazarların akademik itibarı gibi kalite göstergeleri ele alınmıştır. Sonuç olarak etkili bir literatür taramasının, çok sayıda kaynağa ulaşmaktan ziyade araştırma problemiyle ilişkili, güvenilir ve nitelikli kaynaklara sistematik bir stratejiyle ulaşmayı, bu kaynakları eleştirel biçimde değerlendirmeyi ve elde edilen bilgileri bütüncül bir anlayışla sentezlemeyi gerektirdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Literatür taraması, akademik kaynaklar, bilimsel veri tabanları, anahtar kelime stratejileri, kaynak kalitesi.
Konu Alanı: Sosyal Bilimler -> Eğitim -> Eğitim ve Eğitim Araştırmaları
Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1997). Writing narrative literature reviews. Review of General Psychology, 1(3), 311–320. https://doi.org/10.1037/1089-2680.1.3.311
Bramer, W. M., de Jonge, G. B., Rethlefsen, M. L., Mast, F., & Kleijnen, J. (2018). A systematic approach to searching: An efficient and complete method to develop literature searches. Journal of the Medical Library Association, 106(4), 531–541. https://doi.org/10.5195/jmla.2018.283
Brignardello-Petersen, R., Santesso, N., & Guyatt, G. H. (2024). Systematic reviews of the literature: An introduction to current methods. American Journal of Epidemiology, 194(2), 536–542. https://doi.org/10.1093/aje/kwae232
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). SAGE Publications.
Cronin, P., Ryan, F., & Coughlan, M. (2008). Undertaking a literature review: A step-by-step approach. British Journal of Nursing, 17(1), 38–43. https://doi.org/10.12968/bjon.2008.17.1.28059
Ghajarzadeh, M., & Vieira, M. (2025). Research methodology: Primary versus secondary studies. In M. Ghajarzadeh, N. Rezaei, & S. Hanaei (Eds.), Systematic review and meta-analysis: Stepwise approach for medical and biomedical researchers (pp. 5–15). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-443-13428-9.00002-1
Green, B. N., Johnson, C. D., & Adams, A. (2006). Writing narrative literature reviews for peer-reviewed journals: Secrets of the trade. Journal of Chiropractic Medicine, 5(3), 101–117. https://doi.org/10.1016/S0899-3467(07)60142-6
Hart, C. (1998). Doing a literature review: Releasing the social science research imagination. SAGE Publications.
Higgins, J. P. T., Thomas, J., Chandler, J., Cumpston, M., Li, T., Page, M. J., & Welch, V. A. (Eds.). (2024). Cochrane handbook for systematic reviews of interventions (Version 6.5). Cochrane. https://www.cochrane.org/authors/handbooks-and-manuals/handbook/current
Kim, H. J., & Grofman, B. (2020). Who creates a Google Scholar profile? PS: Political Science & Politics, 53(3), 515–520. https://doi.org/10.1017/S1049096520000189
McKenzie, J. E., Brennan, S. E., Ryan, R. E., Thomson, H. J., Johnston, R. V., & Thomas, J. (2024). Chapter 3: Defining the criteria for including studies and how they will be grouped for the synthesis. In J. P. T. Higgins, J. Thomas, J. Chandler, M. Cumpston, T. Li, M. J. Page, & V. A. Welch (Eds.), Cochrane handbook for systematic reviews of interventions (Version 6.5). Cochrane. https://www.cochrane.org/authors/handbooks-and-manuals/handbook/current/chapter-03
Padula, D. (2023). Why having your journal indexed in Google Scholar matters more than ever and steps to get started. Scholastica Blog. https://blog.scholasticahq.com/post/why-having-your-journal-indexed-in-google-scholar-matters-more-than-ever-and-steps-to-get-started/
Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., Shamseer, L., Tetzlaff, J. M., Akl, E. A., Brennan, S. E., Chou, R., Glanville, J., Grimshaw, J. M., Hróbjartsson, A., Lalu, M. M., Li, T., Loder, E. W., Mayo-Wilson, E., McDonald, S., ... Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372, n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333–339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
Toronto, C. E., & Remington, R. (Eds.). (2020). A step-by-step guide to conducting an integrative review. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-37504-1
University of Minnesota Crookston. (2026). Primary, secondary, and tertiary sources. https://crk.umn.edu/library/primary-secondary-and-tertiary-sources
Whittemore, R., & Knafl, K. (2005). The integrative review: Updated methodology. Journal of Advanced Nursing, 52(5), 546–553. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2005.03621.x