Bilimsel Araştırma Süreci
Özet
Bu bölümde bilim ve bilimsel bilgi kavramları açıklanmış, bilimsel bilginin sistematik, nesnel, kanıta dayalı, eleştiriye açık ve değişime açık yapısı ortaya konulmuştur. Ardından bilimsel araştırma süreci; araştırma probleminin tanımlanması, amaç ve araştırma sorularının belirlenmesi, uygun yöntem ve desenin seçilmesi, pilot uygulamanın gerçekleştirilmesi, verilerin toplanması ve analiz edilmesi, bulguların yorumlanması, sonuç ve önerilerin geliştirilmesi ile araştırmanın raporlaştırılması aşamaları çerçevesinde ele alınmıştır. Bölümde ayrıca araştırma sürecinin yalnızca teknik işlemlerden oluşmadığı, etik ilkelere bağlılık, bilimsel dürüstlük, şeffaflık ve katılımcı haklarının korunmasının bilimsel araştırmanın ayrılmaz unsurları olduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak bilimsel araştırmanın; planlı, sistematik, denetlenebilir ve yöntem temelli bir süreç olduğu, bu sürecin doğru biçimde yürütülmesinin üretilen bilginin geçerliliğini, güvenirliğini ve bilimsel değerini artırdığı ifade edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Bilim, bilimsel bilgi, bilimsel araştırma, araştırma süreci, araştırma problemi, araştırma yöntemi, araştırma deseni, veri toplama, veri analizi, etik, raporlaştırma.
Konu Alanı: Sosyal Bilimler -> Eğitim -> Eğitim ve Eğitim Araştırmaları
Aral, N., & Deleş, B. (2026). Araştırmaların yasal ve etik süreçleri. E. Demir & H. Demircioğlu (Ed.), Çocuk gelişimi bağlamında araştırma yöntemleri ve yönetimi içinde (ss. 73–108). Nobel Akademik Yayıncılık.
Büyüköztürk, Ş. (2021). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (27. bs.). Pegem Akademi.
Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., Demirel, F., & Kılıç Çakmak, E. (2024). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (36. bs.). Pegem Akademi.
Büyüköztürk, Ş., Çokluk, Ö., & Köklü, N. (2021). Sosyal bilimler için istatistik. Pegem Akademi.
Can, A. (2016). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi (4. bs.). Pegem Akademi.
Cevahir, E. (2020). SPSS ile nicel veri analizi rehberi. Kibele Yayınları.
Chalmers, A. F. (1999). What is this thing called science? (3rd ed.). Open University Press.
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2018). Research methods in education (8th ed.). Routledge.
Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (S. B. Demir, Çev. Ed.; 3. bs.). Eğiten Kitap.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications.
Çepni, S. (2022). Bilimsel çalışmalarda bulgu, tartışma, sonuç ve öneriler nasıl yazılmalıdır? Fen, Matematik, Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 5(2), 80–97.
Çüçen, A. K. (2012). Bilgi felsefesi (4. bs.). Sentez Yayıncılık.
Daud, A., Maspuroh, Fitriani, E. N., Alawiyah, N. Z., & Firjatullah, R. (2025). Knowledge, science and scientific knowledge. Bibliotheca: Journal of Philosophy, 1(1), 17–26. https://doi.org/10.61166/bibliotheca.v1i1.4
Demir, A. (2024). Akademik araştırmalarda etik kurul onayı: Gereklilik ve önemi. Eskiyeni, 54, 865–872.
Fer, S., & Cırık, İ. (2014). Temel kavramlar. S. Fer (Ed.), Öğrenme öğretme kuram ve yaklaşımları (ss. 1–14) içinde. Anı Yayıncılık.
Frick, T. W. (2004). Types of knowledge of education created through disciplined inquiry. Instructional Systems Technology Department, School of Education. Indiana University, Bloomington.
Ghasemi, A., & Zahediasl, S. (2012). Normality tests for statistical analysis: A guide for non-statisticians. International Journal of Endocrinology and Metabolism, 10(2), 486–489.
Hjørland, B. (2021). Science, part I: Basic conceptions of science and the scientific method. Knowledge Organization, 48(7–8), 473–498. https://doi.org/10.5771/0943-7444-7-8-473
Hulley, S. B., Cummings, S. R., Browner, W. S., Grady, D. G., & Newman, T. B. (2013). Designing clinical research (4th ed.). Lippincott Williams & Wilkins.
Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (24. bs.). Nobel Yayınevi.
Kılıç, T. (2026). Yeni bilim: Bağlantısallık yeni kültür: Yaşamdaşlık. Ayrıntı Yayınları.
Lederman, N. G. (2007). Nature of science: Past, present, and future. S. K. Abell & N. G. Lederman (Eds.), Handbook of research on science education (pp. 831–879) içinde. Lawrence Erlbaum Associates.
Mantzoukas, S., & Jasper, M. (2008). Types of nursing knowledge used to guide care of hospitalized patients. Journal of Advanced Nursing, 62(3), 318–326. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04587.x
Mech, L. D., & Harper, E. K. (2002). Differential use of a wolf, Canis lupus, pack territory edge and core. Canadian Field-Naturalist, 116(2), 315. https://doi.org/10.5962/p.363444
Milne, C. (2020). What is science? V. Dawson & J. Donovan (Eds.), The art of teaching science: A comprehensive guide to the teaching of secondary school science (3rd ed., pp. 3–17) içinde. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003117896
Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE Publications.
Popper, K. R. (2015). Bilimsel araştırmanın mantığı (İ. Aka & İ. Turan, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
Sağbaş, M., & Erdoğan, F. A. (2024). Veri toplama. Ö. Arlı (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği içinde. Millî Savunma Üniversitesi Yayınları.
Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227–250.
Sarı, H. İ. (2019). Bilimsel araştırmaların raporlaştırılması. S. Şen & İ. Yıldırım (Ed.), Eğitimde araştırma yöntemleriiçinde. Nobel Yayıncılık.
Sönmez, V., & Alacapınar, F. G. (2016). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri (4. bs.). Anı Yayıncılık.
Tavakol, M., & Dennick, R. (2011). Making sense of Cronbach’s alpha. International Journal of Medical Education, 2, 53–55. https://doi.org/10.5116/ijme.4dfb.8dfd
Tokur Kesgin, M. (2024). Araştırmalarda pilot çalışma gerekli mi? YBH Dergisi, 5(1), i–vi.
Tomul, E. (2014). Problemi seçme ve tanımlama. A. Tanrıöğen (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri (4. bs.) içinde. Anı Yayıncılık.
Türk Dil Kurumu. (2026). Güncel Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr
Viereck, G. S. (1929, 26 Ekim). What life means to Einstein: An interview. The Saturday Evening Post, 17, 110, 113, 117.
Yamane, T. (1967). Statistics: An introductory analysis (2nd ed.). Harper & Row.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Yolcu, H. (2014). Bilimsel araştırmaya ilişkin temel kavramlar. A. Tanrıöğen (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri içinde. Anı Yayıncılık.