3.3 POSTENDODONTİK İNDİREKT RESTORASYONLAR: BİYOMEKANİK PRENSİPLER, KLİNİK BAŞARI VE UZUN DÖNEM TAKİP
Özet
Kök kanal tedavisi görmüş dişlerin (KKTD) uzun dönemde ağız boşluğunda fonksiyonel olarak tutulması, diş hekimliği literatüründe yarım yüzyılı aşkın süredir tartışılan konuların başında gelmektedir. Geleneksel endodontik başarı kriterleri, tarihsel olarak “endodontik üçlü” olarak bilinen kavite preparasyonu, kimyasal dezenfeksiyon ve kök kanal sisteminin üç boyutlu olarak sızdırmaz biçimde doldurulması prensiplerine dayanmaktaydı. Ne var ki modern kanıta dayalı diş hekimliği, teknik olarak başarılı bir endodontik tedavinin tek başına dişin sağkalımı için yeterli olmadığını; postendodontik restorasyonun yapısal, biyomekanik ve sızdırmazlık özelliklerinin genel klinik başarıyı belirleyen nihai faktör olduğunu ortaya koymuştur.
Bu paradigma değişimi, Ray ve Trope’un kök kanal dolgusunun kalitesi ile koronal restorasyonun kalitesi arasındaki ilişkiyi inceleyen radyografik çalışmalarıyla ivme kazanmıştır. Söz konusu çalışmada, başarılı bir kök kanal tedavisi ile sızdırmaz bir koronal restorasyonun birlikte bulunmasının yaklaşık %91,4 oranında periapikal sağlıkla sonuçlandığı, buna karşın her iki parametrenin de yetersiz olduğu durumlarda başarının %18,1’e kadar gerilediği bildirilmiştir. Daha da çarpıcı olan bulgu, teknik açıdan yetersiz bir kök kanal tedavisinin dahi kaliteli bir koronal restorasyonla desteklendiğinde iyi doldurulmuş ancak kötü restore edilmiş bir kanala kıyasla belirgin biçimde daha yüksek periapikal sağlık sunmasıdır. Bu bulgunun kesitsel ve radyografik bir tasarıma dayandığı, dolayısıyla nedensellikten çok güçlü bir ilişkiyi yansıttığı ve koronal restorasyonun bağımsız etkisinin sonraki prospektif çalışmalarca da desteklenmesi gerektiği unutulmamalıdır. Yine de epidemiyolojik veriler, kök kanal tedavili dişlerdeki periapikal patolojilerin önemli bölümünün endodontik prosedürün kendisinden ziyade koronal sızıntı ve restorasyon yetersizliğiyle ilişkili olduğunu tutarlı biçimde göstermektedir.
Tarihsel süreçte, kök kanal tedavili dişlerin restorasyonunda “dişi güçlendirmek” amacıyla intraradiküler metal postların ve koruyucu amaçlı tam kat döküm kuronların kullanımı uzun yıllar tartışılmaz bir altın standart olarak kabul edilmiştir. Ancak adeziv ve biyomimetik diş hekimliğindeki ilerlemeler, minimal invaziv yaklaşımların benimsenmesi ve doku korumanın merkeze alınmasıyla bu geleneksel yaklaşım büyük bir dönüşüm geçirmiştir; günümüzde diş dokusunun agresif biçimde uzaklaştırılmasının biyomekanik çöküşe zemin hazırladığı bilinmektedir.
Bu bölüm; kök kanal tedavili dişlerin yapısal ve mikroyapısal değişimlerini, ferrule etkisinin biyomekanik dinamiklerini, restorasyon zamanlamasının prognoz üzerindeki rolünü, intraradiküler post sistemlerinin güncel endikasyonlarını ve onley, overley ile endokuron gibi indirekt postendodontik restorasyonların uzun dönem klinik başarılarını; güncel meta-analizler, sistematik derlemeler ve randomize kontrollü çalışmalar (RKÇ) ışığında kanıta dayalı bir perspektifle ele almaktadır.
Anahtar Kelimeler: Ferrule etkisi, Koronal sızıntı, Kök kanal tedavili dişler, Postendodontik restorasyonlar
Konu Alanı: Diş Hekimliği -> Diş Hekimliği (diğer) -> endodonti
1. Gillen BM, Looney SW, Gu LS, Loushine BA, Weller RN, Loushine RJ, Pashley DH, Tay FR. Impact of the quality of coronal restoration versus the quality of root canal fillings on success of root canal treatment: A systematic review and meta-analysis. J Endod. 2011;37(7):895-902. doi:10.1016/j.joen.2011.04.002
2. Ray HA, Trope M. Periapical status of endodontically treated teeth in relation to the technical quality of the root filling and the coronal restoration. Int Endod J. 1995;28(1):12-18. doi:10.1111/j.1365-2591.1995.tb00150.x
3. Dietschi D, Duc O, Krejci I, Sadan A. Biomechanical considerations for the restoration of endodontically treated teeth: A systematic review of the literature – Part 1. Composition and micro- and macrostructure alterations. Quintessence Int. 2007;38(9):733-743.
4. Dietschi D, Duc O, Krejci I, Sadan A. Biomechanical considerations for the restoration of endodontically treated teeth: A systematic review of the literature – Part 2. Evaluation of fatigue behavior, interfaces, and in vivo studies. Quintessence Int. 2008;39(2):117-129.
5. Juloski J, Radovic I, Goracci C, Vulicevic ZR, Ferrari M. Ferrule effect: A literature review. J Endod. 2012;38(1):11-19. doi:10.1016/j.joen.2011.09.024
6. Sorensen JA, Engelman MJ. Ferrule design and fracture resistance of endodontically treated teeth. J Prosthet Dent. 1990;63(5):529-536. doi:10.1016/0022-3913(90)90070-s
7. Kar S, Tripathi A, Trivedi C. Effect of different ferrule length on fracture resistance of endodontically treated teeth: An in vitro study. J Clin Diagn Res. 2017;11(4):ZC49-ZC52. doi:10.7860/JCDR/2017/24669.9675
8. Caussin E, Izart M, Ceinos R, Fages M, Attal JP, François P. Advanced material strategy for restoring damaged endodontically treated teeth: A comprehensive review. Materials. 2024;17(15):3736. doi:10.3390/ma17153736
9. Aquilino SA, Caplan DJ. Relationship between crown placement and the survival of endodontically treated teeth. J Prosthet Dent. 2002;87(3):256-263. doi:10.1067/mpr.2002.122014
10. Pratt I, Aminoshariae A, Montagnese TA, Williams KA, Khalighinejad N, Mickel A. Eight-year retrospective study of the critical time lapse between root canal completion and crown placement: Its influence on the survival of endodontically treated teeth. J Endod. 2016;42(11):1598-1603. doi:10.1016/j.joen.2016.08.006
11. Shenoy VK, Bangera MK, Miranda G, Rodrigues A, Shenoy RK, Mehendale A. Influence of presence or absence of posts on the failure rates of post endodontic restorations: A systematic review and meta-analysis. J Indian Prosthodont Soc. 2022;22(2):122-130. doi:10.4103/jips.jips_315_21
12. Sorrentino R, Di Mauro MI, Ferrari M, Leone R, Zarone F. Complications of endodontically treated teeth restored with fiber posts and single crowns or fixed dental prostheses – A systematic review. Clin Oral Investig. 2016;20(7):1449-1457. doi:10.1007/s00784-016-1919-8
13. Ferrari M, Vichi A, Fadda GM, Cagidiaco MC, Tay FR, Breschi L, Polimeni A, Goracci C. A randomized controlled trial of endodontically treated and restored premolars. J Dent Res. 2012;91(7 Suppl):72S-78S. doi:10.1177/0022034512447949
14. Tikku AP, Chandra A, Bharti R. Are full cast crowns mandatory after endodontic treatment in posterior teeth? J Conserv Dent. 2010;13(4):246-248. doi:10.4103/0972-0707.73382
15. Edelhoff D, Sorensen JA. Tooth structure removal associated with various preparation designs for posterior teeth. Int J Periodontics Restorative Dent. 2002;22(3):241-249.
16. Wang B, Fan J, Wang L, Xu B, Wang L, Chai L. Onlays/partial crowns versus full crowns in restoring posterior teeth: A systematic review and meta-analysis. Head Face Med. 2022;18(1):36. doi:10.1186/s13005-022-00337-y
17. Dioguardi M, Alovisi M, Troiano G, Caponio VCA, Baldi A, Rocca GT, Comba A, Lo Muzio L, Scotti N. Clinical outcome of bonded partial indirect posterior restorations on vital and non-vital teeth: A systematic review and meta-analysis. Clin Oral Investig. 2021;25(12):6597-6621. doi:10.1007/s00784-021-04187-x
18. Dioguardi M, Alovisi M, Comba A, Baldi A, Troiano G, Cadenaro M, Mazzoni A, Breschi L, Lo Muzio L, Scotti N. The influence of indirect bonded restorations on clinical prognosis of endodontically treated teeth: A systematic review and meta-analysis. Dent Mater. 2022;38:e203-e219. doi:10.1016/j.dental.2022.06.018
19. Bindl A, Mörmann WH. Clinical evaluation of adhesively placed Cerec endo-crowns after 2 years – preliminary results. J Adhes Dent. 1999;1(3):255-265.
20. Sedrez-Porto JA, Oliveira da Rosa WL, Silva AF, Münchow EA, Pereira-Cenci T. Endocrown restorations: A systematic review and meta-analysis. J Dent. 2016;52:8-14. doi:10.1016/j.jdent.2016.07.005
21. Al-Dabbagh RA. Survival and success of endodontically treated teeth restored with endocrowns: A systematic review and meta-analysis. J Prosthet Dent. 2021;125(3):415.e1-415.e9. doi:10.1016/j.prosdent.2020.01.011
22. Kontakou Zoniou A, Tzimas K, Pappa E, Rahiotis C. Clinical performance of endocrowns in molars: A scoping review. Medicina. 2025;61(9):1562. doi:10.3390/medicina61091562
23. El-Ma’aita A, Al-Rabab’ah MA, Abu-Awwad M, Hattar S, Devlin H. Endocrowns clinical performance and patient satisfaction: A randomized clinical trial of three monolithic ceramic restorations. J Prosthodont. 2022;31(1):30-37. doi:10.1111/jopr.13414
Faydalı, E. & Uçmak, S. (2026). 3.3 POSTENDODONTİK İNDİREKT RESTORASYONLAR: BİYOMEKANİK PRENSİPLER, KLİNİK BAŞARI VE UZUN DÖNEM TAKİP. In TORBALI ÇOKKEÇECİ, İ. (Ed.), <b>Kökten Krona Güncel Yaklaşımlar</b> (pp. 164-181). Vizetek Yayıncılık.
| Kitap: |
| Yayınevi:
Vizetek Yayıncılık |