21.YÜZYILDA KÜRATÖRYEL YAKLAŞIMLAR: GÜNCEL SANATTA ESERİN SERGİLENME VE SUNUM STRATEJİLERİ
Özet
21. yüzyılda sanatın düşünsel ve biçimsel sınırlarının genişlemesi; disiplinler arası üretimlerin, yeni medya ve dijital teknolojilerin yaygınlaşması, sanat eserinin sergilenme ve sunum biçimlerini de dönüştürmüştür. Resim, heykel ve nesne temelli üretimlerin yanı sıra enstalasyon, performans, video, ses, ışık, hareketli görüntü, sanal ve artırılmış gerçeklik, veri ve yapay zekâ temelli uygulamaların çağdaş sanat alanında yer edinmesi, geleneksel sergileme anlayışının sınırlarını genişletmiştir. Bu dönüşümle birlikte sergileme, yalnızca eserin görünür kılındığı bir düzenleme değil; sanatçı, eser, küratör, mekân, izleyici, teknoloji ve toplumsal-kültürel bağlam arasında ilişkilerin kurulduğu bir deneyim ve anlam üretme alanı hâline gelmiştir. Küratörün rolü de koleksiyonları koruyan, eser seçen ve düzenleyen geleneksel konumunun ötesine geçerek kavramsal çerçeveyi kuran, yapıtlar arasında düşünsel ve görsel ilişkiler oluşturan, mekânsal düzeni biçimlendiren, farklı disiplin ve uzmanlıkları ilişkilendiren ve izleyici deneyimini dikkate alan çok yönlü bir kültürel pratiğe doğru genişlemiştir. Bu bölümde küratörlük kavramının tarihsel dönüşümü kısaca ele alınmakta; 21. yüzyılda ilişkisel, diyalojik, açık uçlu ve disiplinler arası küratöryel yaklaşımlar ile sergileme anlayışındaki dönüşüm incelenmektedir. Özellikle 2020-2026 döneminden seçilen güncel örnekler üzerinden mekâna özgü ve bağlamsal sergileme, deneyimsel-katılımcı uygulamalar, kamusal ve kentsel sergileme ile dijital, yeni medya ve hibrit sunum biçimleri değerlendirilmektedir. İnceleme sonucunda güncel küratöryel yeniliğin yalnızca yeni teknoloji ya da sıra dışı mekân kullanımına dayanmadığı; kavramsal çerçeve, yapıt, mekân, izleyici ve kullanılan araçlar arasında tutarlı ilişkiler kurulabilmesiyle anlam kazandığı görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: Küratöryel yaklaşımlar, çağdaş sanat, sergileme stratejileri, sergi tasarımı, mekâna özgü sergileme, izleyici deneyimi, yeni medya, dijital sergileme, yapay zekâ.
Konu Alanı: Sosyal Bilimler -> Güzel Sanatlar -> Plastik Sanatlar
Kaynakça
Aksoy, A. (2016, 22 Kasım). Küratörlük nedir? Neleri gerektirir? Indigo Dergisi.
Antmen, A. (2001). Küratörün ne olduğunu neden tartışıyoruz? Sanat Dünyamız, (81), 101–105.
Arkitera. (2020). 5. İstanbul Tasarım Bienali’ne geri sayım başladı.
Arkitera. (2023). İstanbul Modern’de çocuklara özel Keşif Alanı.
Artkolik. (2025). Küratörler ve müze direktörleri seçti: 2025’in en iyi sergileri.
Boyacı, M. (2009). Çağdaş Türk sanatında küratörlük olgusu: Beral Madra [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü].
Diken. (2025). 18’inci İstanbul Bienali başlıyor: Sekiz mekân, 100’den fazla eser.
Erdiven, M., & Şenova, B. (2008). Küratör. Ş. Eczacıbaşı, D. Hasol, A. Orçun, & B. Özer (Yay. haz.), Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi (Geliştirilmiş 2. basım, Cilt 2, ss. 925–926). YEM Yayın.
Galataport İstanbul. (2025). Galataport’tan Bienal rotaları: 18. İstanbul Bienali’ni yürüyerek keşfedin.
Güneş, H. (2023, 1 Mayıs). Sanatın dijital dönüşümü ve Refik Anadol. Alegori.
İstanbul Üniversitesi İletim. (2024, 7 Kasım). İstanbul Modern’de Chiharu Shiota’nın “Dünyalar Arasında” sergisi açıldı.
İthaf Sanat. (2022). Küratörlük: Çok katmanlı bir evrenin ardında [Beral Madra, Denizhan Özer, Filiz Ağdemir ve Marcus Graf ile söyleşi].
Kayahan, Z. (2024). Günümüz sergileme pratikleri üzerine bir değerlendirme. Sanat ve Tasarım Dergisi, (33), 1–16. https://doi.org/10.18603/sanatvetasarim.1388679
Kortun, V. (2002). Cem İleri ile söyleşi I. Sanat Dünyamız.
Lord, B., & Piacente, M. (2014). Manual of museum exhibitions (2nd ed.). Rowman & Littlefield.
Madran, B. (2012). Müze sergileri tasarlamak. N. Ertürk & H. Uralman (Ed.), Müzebilimin ABC’si içinde (ss. 283–305). Ege Yayınları.
O’Doherty, B. (2013). Beyaz küpün içinde: Galeri mekânının ideolojisi (A. Antmen, Çev.; 2. bs.). Sel Yayıncılık. (Orijinal eser 2000’de yayımlanmıştır.)
Özderin, S. (2014). Çağdaş sanatta küresel bir faktör: Küratör. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 2(3), 32–48. https://doi.org/10.7816/ulakbilge-02-03-03
Özdener, E. (2023, 8 Haziran). CerModern dijital sanatlara da ev sahipliği yapacak. Anadolu Ajansı.
Özkan, E. (2025). 18. İstanbul Bienali’nin durakları: Zihni Han. Tercüman.
Refik Anadol Studio. (2024). DATAFALL: AKBANK. https://refikanadol.com/works/datafall-akbank/
Sağlamtimur, Z. Ö. (2010). Dijital sanat. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(3), 213–237.
Salman Çevik, N. (2001). Günümüz sanat ortamı ve küratör kavramı üzerine bir değerlendirme. Sanat Dünyamız, (81), 97–98.
Sanat Okur. (2026, 7 Mayıs). Venedik Bienali Türkiye Pavyonu Nilbar Güreş’in sergisiyle açıldı.
Vargün, Ö. (2015). Sanat yönetimi ve küratörlük. Yıldız Journal of Art and Design, 2(2), 27–51.
Yeni Ankara. (2025, 10 Eylül). Ankara’da Van Gogh hayranlarını o sergiye koşuyor! Sergi 30 Kasıma kadar sürecek. https://www.yeniankara.com.tr/ankara/ankarada-van-gogh-hayranlarini-o-sergiye-kosuyor-sergi-30-kasima-kadar-surecek-126752
Görsel Kaynakları:
Görsel 1
Ocula. (2025). Encounters: Giacometti × Mona Hatoum. https://ocula.com/institutions/barbicanlondon/exhibitions/mona-hatoum-encounters-giacometti/
https://www.instagram.com/p/DOYolb1CObr/?img_index=5
Görsel 2
Milliyet Sanat. (2026). Venedik Bienali Türkiye Pavyonu açıldı. https://www.milliyetsanat.com/haberler/diger/venedik-bienali-turkiye-pavyonu-acildi/25236
Fotoğraf: Fatih Yılmaz.
Görsel 3
Koç Holding. (2022). İsmi Lazım Değil sergisi sanatseverlerle buluşuyor. https://www.koc.com.tr/medya-merkezi/haberler/2022/ismi-lazim-degil-sergisi-sanatseverlerle-bulusuyor
Fotoğraf: Hadiye Cangökçe
Görsel 4
İstanbul Modern. (2024). Chiharu Shiota: Dünyalar Arasında. https://www.istanbulmodern.org/sergi/guncel/chiharu-shiota-dunyalar-arasinda
Görsel 5
Arkitera. (2023, 11 Ağustos). İstanbul Modern’de çocuklara özel Keşif Alanı. https://www.arkitera.com/haber/istanbul-modernde-cocuklara-ozel-kesif-alani/
Görsel 6
Galataport İstanbul. (2025). Galataport’tan Bienal rotaları: 18. İstanbul Bienali’ni yürüyerek keşfedin. https://galataport.com/tr/blog/galataporttan-bienal-rotalari-18-istanbul-bienalini-yuruyerek-kesfedin
Görsel 7
İKSV. (2020). 5. İstanbul Tasarım Bienali. https://tasarimbienali.iksv.org/tr/tasarim-bienali-arsivi/5-istanbul-tasarim-bienalihttps://tasarimbienali.iksv.org/tr/tasarim-bienali-arsivi/5-istanbul-tasarim-bienali
Görsel 8
Özdener, E. (2023, 8 Haziran). CerModern dijital sanatlara da ev sahipliği yapacak. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/cermodern-dijital-sanatlara-da-ev-sahipligi-yapacak/2917277https://www.aa.com.tr/tr/kultur/cermodern-dijital-sanatlara-da-ev-sahipligi-yapacak/2917277
Fotoğraf: Özge Elif Kızıl
Görsel 9
Yeni Ankara. (2025, 10 Eylül). Ankara’da Van Gogh hayranları o sergiye koşuyor! Sergi 30 Kasım’a kadar sürecek.
https://www.yeniankara.com.tr/ankara/ankarada-van-gogh-hayranlarini-o-sergiye-kosuyor-sergi-30-kasima-kadar-surecek-126752
Görsel 10
Refik Anadol Studio. (2024). DATAFALL: AKBANK.
https://refikanadol.com/works/datafall-akbank/
YAZGAÇ, P. (2026). 21.YÜZYILDA KÜRATÖRYEL YAKLAŞIMLAR: GÜNCEL SANATTA ESERİN SERGİLENME VE SUNUM STRATEJİLERİ. In YÜKSEL, İ. (Ed.), Plastik Sanatlarda Kuram ve Uygulama (pp. -). Vizetek Yayıncılık. https://doi.org/10.54637/vizetek.9786253823863
| Kitap: |
| Yayınevi:
Vizetek Yayıncılık |